آمده كه هر كه در دنيا حرير پوشد در آخرت نپوشد مراد مردان امتند كه لباس حرير بر ايشان حرامست و طلا هم مثل اينست و چون حق سبحانه ابريشم و طلا را برجال امت حرامكرده پس در اين آيه بجهة تسليهء ايشان بر صبر اجتناب از آن و تشويق ايشان در امر آخرت اخبار فرمود كه حلى و لباس ايشان در آخرت طلا و ابريشمست * ( وَهُدُوا ) * و راه نموده شوند مؤمنان * ( إِلَى الطَّيِّبِ ) * به چيزى طيب و پاكيزه * ( مِنَ الْقَوْلِ ) * از گفتار يعنى خداى تعالى در آخرت ايشان را بكلمهء طيبه راه نمونى نمايد و آن چنان باشد كه نظر ايشان در بهشت افتد گويند الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي هَدانا لِهذا و چون ببهشت درآيند بر زبان رانند كه
الحمد للَّه الذى اذهب عنا الحزن
و چون در منازل خود قرار گيرند گويند الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَه و يا قول پاكيزهء آن باشد كه در بهشت لغو و فحش و باطل نگويند و نشنوند كما قال تعالى لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً وَلا تَأْثِيماً و يا مراد ارشاد ايشان باشد در بهشت بتحيات حسنه كه يكديگر را به آن تحية گويند كه وَتَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ و يا حق سبحانه و ملائكه تحيت ايشان گويند چون قول سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَ و سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ و ايراد هدايت بصيغهء ماضى بجهة تحقق وقوع آنست و اكثر مفسران بر آنند كه صيغهء ماضى بر حقيقت خود است و معنى اينكه اهل ايمان راه يافتهاند بقول طيب در دنيا كه آن گفتن كلمهء شهادتست كقوله تعالى إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ و ابن زيد تكبير را با كلمهء شهادت ضم مىكند و ميگويد قول طيب ( لا إله الا اللَّه و اللَّه اكبر ) است و بقول سدى قول طيب قرآنست و نزد بعضى ديگر مطلق ذكر الهيست و گويند هر قوليست كه مطيب نفوس بود و نزد جمعى ديگر استغفار است و سلمى آورده كه قول طيب ذكر اللَّه است يا نصيحت و موعظهء مسلمانان و ارشاد عالميان يا دعاى مؤمنان يا امر بمعروف و نهى از منكر و در لطايف قشيرى مذكور است كه قول طيب آنست كه از دل خالص و سر صافى صادر شود و مقترن برضاى حضرت اليه باشد و در كشف الاسرار آورده كه كلام پاكيزه آنست كه از دعوى پاك باشد و از عجب دور و به نياز نزديك و سهل تسترى رحمه فرموده كه در اين كلام نظر كردم هيچ راه به حق نزديكتر از نياز نديدم و هيچ حجاب صعبتر از دعوى نيافتم * ( وَهُدُوا ) * و راه يافته شوند اهل ايمان * ( إِلى صِراطِ الْحَمِيدِ ) * به راه خداوند ستوده يعنى به راه كسى كه مستحق حمد است كه آن حق سبحانه است مراد طريق بهشتست و در حديث آمده كه
ما احد احب اليه الحمد من اللَّه عز ذكره
هيچكس حمد را دوستتر از خداى تعالى ندارد و گويند صراط الحميد به اين معنى است كه راه كسى كه محمود است فى نفسه يا محمود العاقبة است كه آن رسيدن او است بجنة يا راه يافتهاند در
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 138
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٣٨