در عمل به نظام پرداخت يكسان نمودند . اما پس از شهادت اين دو بزرگوار اين ساز و كار به كلى از ميان رفت و بنى اميه آغاز به تصرف در اموال مسلمانان كرده آن را ملك خود دانسته و پرداخت آن را به افراد وابسته به مصالح سياسى خود نمودند . آنان پرداخت بيت المال به افراد را از حالت عطاى شرعى به صورت رشوه و پولى در آوردند كه به جهت جلب افراد براى يارى آنها در راه باطل و يا به عنوان حق السكوت به افراد پرداخت مىگرديد تا لب از بيان حقيقت فروبندند .
اما مهدى منتظر عليه السلام بيت المال را بدون هيچ امتياز و تبعيضى به صورت مساوى ميان مسلمانان تقسيم مىكند و همه در برخوردارى از نعمتهاى الهى و خدماتى كه از اموال عمومى ناشى مىشود يكسان هستند تا بدين وسيله يكى از ابعاد عدالت محمدى را كه مكلف به برقرار كردن آن است پياده كند .
احاديث شريف تصريح مىكنند كه آن حضرت حالت « اقطاع » ( املاك را به تيول كسى دادن ) را از ميان مىبرد . در روايت مىخوانيم : چون قائم ما قيام كند برنامهء واگذار كردن زمينهاى حكومتى به افراد از ميان مىرود و تيولى وجود نخواهد داشت . « 1 » مراد از اين كار واگذارى زمينهاى كشاورزى ، ساير ثروتها و منافع ملى است كه معمولًا حاكمان ، آنها را به نزديكان خود مىدهند . اين پديده پس از وفات رسول خدا خصوصاً در زمان خليفهء سوم و به خصوص در زمان حكومت بنى اميه رواج يافت .
بسيارى از روايات در بارهء سطح بالاى پرداخت در زمان آن حضرت سخن گفته و آن را ويژگى دوران آن حضرت دانستهاند به تعبير روايات آن حضرت :
« يحثو المال حثواً » ؛
اموال را بر سر مردم مىپاشد . « 2 » آن حضرت به هر كس از او چيزى بخواهد عطا مىكند و اين مطلب اگرچه بر كرم و بزرگوارى آن حضرت و زيادى خيرات و بركات در زمان او دلالت دارد ، اما از نكتهء مهم
هامش
( 1 ) . حميرى ، قرب الاسناد / 39 .
( 2 ) . مسند احمد 3 / 80 .