و امّا دربارهء اين آيهء شريف كه مىفرمايد : ( و اگر آنچه درخت در زمين است قلم باشد و دريا را هفت درياى ديگر به يارى آيد ، كلمات خدا پايان نپذيرد ) ، بله . اينچنين است . اگر همهء درختان دنيا قلم شود و دريا را هفت دريا در پى باشد و از روى زمين همه چشمه بجوشد ، همه به پايان مىرسند پيش از آنكه ثبت كلمات خدا به پايان رسند . و آن درياها عبارتند از :
چشمهء « كبريت » ، چشمهء « نمر » ، چشمهء « برهوت » ، چشمهء « طبريّه » ، چشمهء گرم « ماسبندان » ، چشمهء گرم « افريقيّه » - كه « زبان » ش خوانند - و چشمهء « بحرون » و ماييم كلمات خدا كه به پايان نرسيده ، و فضايل ما به درك بشر نرسد .
امّا در پاسخ سؤالت دربارهء بهشت بايد گفت كه در بهشت همهء خوردنىها ، نوشيدنىها و سرگرمىها هست كه دل بخواهد و ديده آن را خوش دارد ، و خدا همهء آنها را براى حضرت آدم عليه السّلام مباح كرده است . امّا آن درختى كه خداوند آدم و حوّا را از خوردنش منع كرد درخت حسد بود كه به آنها سفارش كرد تا به هركس از خلايق كه خدا فضيلتى به او داده به ديدهء حسد ننگرند و آدم فراموش كرد و به ديدهء حسد نگريست و خداوند عزم استوارى در وى نيافت .
امّا قول خداوند متعال كه مىفرمايد : يا آنها را پسر [ ان ] و دختر [ انى ] توأم با يكديگر مىگرداند ، به اين معناست كه براى انسانها از اولاد ذكور و اناث جفتجفت به آنها عطا مىكند كه چون با هم باشند به آنها زوجان مىگويند كه هريك جفت ديگرى است ، نه اينكه آنها باهم ازدواج كنند و معاذ اللّه كه مراد خداوند آن باشد كه تو خود را بدان فريفتهاى و مىخواهى بدينوسيله براى ارتكاب گناه راهى پيدا كنى ، كه خداوند خود فرموده است : . . . و هركس اينها را انجام دهد سزايش را دريافت خواهد كرد . براى او در روز قيامت عذاب دو چندان مىشود و پيوسته در آن خوار مىماند « 1 » البتّه در صورتى كه توبه نكند .
و دربارهء شهادت يك زن كه جايز است ، دربارهء شهادت ماما و قابله است كه اگر به شهادت او رضايت دادند ، شهادتش نافذ و اگر رضايت ندادند با همراهى يك زن ديگر شهادت
هامش
( 1 ) . سورهء فرقان 25 / 68 - 69 .