پيمانهها
خداى بزرگ فرموده است : « واى به حال كمفروشانى كه چون از مردم پيمانه گيرند پر مىگيرند و چون براى آنان پيمانه يا وزن كنند مىكاهند .
آيا آنان گمان ندارند كه در روز بزرگى برانگيخته خواهند شد ، چنان روزى كه مردم در پيشگاه خداى جهانيان مىايستند ؟ » « 1 »
و رسول خدا ( ص ) فرمود : « پيمانه پيمانهء مدينه و وزن وزن مكه است » « 2 »
پيمانهء درست آن است كه گشادگى و فراخى بالا و پايين آن يكسان باشد و دهانهء آن محصور نباشد و قسمتى اندرون و قسمتى بيرون نباشد ، و بهتر آن است كه آن را با ميخهايى استوار كنند كه به سبب پايين و بالا رفتن كم و زياد نشود .
براى آزمايش پيمانهها بهترين چيز حبوب ريز است كه عادتا اوزان آنها مختلف نمىشود از قبيل خردل ، شبدر ، بزر قطوناء و كسفره ( كزبره ، گشنيز ؟ ) « 3 » و مانند آنها . و هر دكاندار از پيمانههاى درست يك پيمانه ، نيمپيمانه ، ربع و ثمن مىتواند داشته باشد چه بدانها نيازمند است ، اما بايد به مهر محتسب ممهور باشد .
محتسب را شايسته است كه پيمانهها را بازرسى كند ، زيرا فروشندگان نخود و باقلا و نيز علافان تكهء چوبى را كه توى آن را كندهاند به عنوان پيمانه به كار مىبرند و طول آن در حدود يك وجب و قسمت كنده
هامش
( 1 ) - قال اللّه تعالى :« وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ . الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ .وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ .أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ . لِيَوْمٍ عَظِيمٍ .يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ »( سورهء 83 « مطففين » آيهء 1 - 6 ) .
( 2 ) - قال رسول الله ( ص ) : « المكيال على مكيال المدينة و الوزن على وزن مكة » .
( 3 ) - كسفره ظاهرا همان كسبرة است كه لغتى است در كزبرة يعنى گشنيز .
ر ك : تاج العروس ذيل كسبر .