بنا بر اين علم را در محلّ معلوم قرار دادهاند و معنى چنين است ، معلومات تو محدود نيست همچون رحمتت ، بلكه همه چيز را دانائى و رحمت تو شامل همگان است حتى حيوانات ، ضمنا فرشتگان ، طرز دعا كردن را بما تعليم ميدهند كه بايد اول خدا را ثنا گفت و تنزيه و تقديس كرد سپس از او چيزى خواست ، چنانچه خودشان ابتداء تسبيح ميكنند بعد عرض ميكنند پروردگارا آنها كه از شرك و گناه بازگشته و پيرو راه تو يعنى دين اسلام شدند بيامرز و هم عذاب دوزخ را از آنها دور ساز اين آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه ، برداشتن عذاب بعد از توبه ، لطف و عنايتى است از خداوند و چنين نيست كه هر گاه ما توبه كرديم بر خداوند واجب و لازم باشد عذاب خويش را از ما دور سازد ، زيرا اگر چنين بود فرشتگان براى توبهكنندگان تمنّاى رفع عذاب نداشتند بلكه خداوند باجبار عذاب را از آنها برميداشت دنباله دعاى فرشتگان : بعد از تقاضاى آمرزش و رفع عذاب ، ميگويند بار خدايا توبهكنندگان را در بهشتهاى عدن كه بوسيله پيامبرانت به آنها نويد دادهاى آنها را و هر كس از پدران و فرزندان آنها كه اهل صلاح و نيكوكارى باشند داخل فرما تا در بهشت نيز همدم داشته باشند و عيش و خوشى آنها كامل باشد ، چون تو مقتدرى و بر آنچه خواهى قدرت دارى و همه اعمال و افعال تو از روى حكمت است ، و نيز آنها را از گناهان حفظ كن .
منظور از گناهان ، عذاب آنهاست ، بطورى كه بگوئيم كلمه عذاب پيش از كلمه سيّئات در تقدير است يا بگوئيم عذاب گناهان را هم سيّئات گفتهاند بدليل آيه ديگرى كه ميفرمايد : پاداش هر سيّئه سيّئهاى همانند اوست « 1 » .
فرشتگان بدنبال دعاى خود ميگويند : بار خدايا هر آن كس را كه تو از شرّ گناهانش حفظ فرمائى و عذاب قيامت را از او دور سازى نعمتى بزرگ بر او ارزانى داشتى و اين خود رستگارى و پيروزى بزرگى است « 2 » .
هامش
( 1 ) سورهء شورى آيه 40 .
( 2 ) مجمع البيان ج 8 ص 515 .