شايد مخالفت اين شنبوذ با آراء علماء قرائت در رابطه با شرط سوم از رقابت أو با ابن مجاهد ريشه مى گرفت ( 1 ) ،
ونيز از آنجا ناشى مى شد كه ابن شنبوذ به اين نكته توجه نداشت كه شرط سازگارى قراآت با رسم الخط مصاحف
عثماني بدين دليل بوده است كه مصاحف عثماني - بر أساس تلفظ وقرائتى كه در ( عرضه ء أخير ) ( 2 ) تثبيت شد -
نگارش يافت ، چنانكه اين نكته را جمعى از مفسرين ومورخين ياد كرده اند :
- ابن كثير مى گويد :
( جبرائيل ( عليه السلام ) در ماه رمضان هر سال به معارضه ومقابله ء قرآن كريم با رسول أكرم ( صلى الله عليه
وآله وسلم ) مى پرداخت ، اما وقتي آخرين سال رحلت آنحضرت فرا رسيد ، قرآن كريم - را براي خاطر تأكيد وتثبيت
واستحكام امر - دو بار مقابله كرد ) ( 3 ) .
- ابن الجزري مى نويسد :
( مصاحف عثماني بر أساس قرائت وتلفظى - كه در ( عرضه ومقابله ء أخير ) از سوى خدا ( صلى الله عليه
وآله وسلم ) تثبيت وتأييد شده بود - به كتابت در آمد ، چنانكه شمار قابل توجهي از دانشمندان پيشين بدين نكته
تصريح كرده اند ( 4 ) .
بارى امكان دارد مخالفت ابن شنبوذ با شرط سوم به خاطر آن بوده است كه وى به نقشه پردازى ابن مجاهد در
شاذانگارى قراآت زائد بر قراآت سبعه ، رضا نمى داد ، چرا كه ابن شنبوذ مى ديد در جمع قراآت متواتر ، قراآتى
جلب نظر مى كرد كه با رسم الخط مصحف عثماني سازگار نبوده وفقط اعتبار آنها متكى به سند وروايت بوده است
نه سازگارى با رسم الخط مصحف عثماني . وما نمونه هائى از قراآت را ياد مى كنيم كه عليرغم اينكه داراى تواتر
است با رسم الخط مصحف عثماني سازگارى ندارد ، مانند :
* قرائت ( جئ ) كه با الف وبه صورت ( جائ ) در مصحف عثماني نگارش شده است .
* قرائت ( لأذبحنه ) كه با الف وبه صورت ( لا أذبحنه ) نوشته شده است ( 5 ) .
* قرائت أبى عمرو : ( إن هذين ) با ياء كه با الف وبه صورت ( إن هذان ) نگارش شده است .
* وسرانجام ، قرائت ( فاصدق وأكون ) با واو ، كه بدون واو وبه صورت ( . . واكن ) نوشته شده است ( 6 ) .
سزا است ياد آور گرديم : ابن شنبوذ ، طبق گفته ء ابن النديم ( درمقام رقابت با أبى بكر ( ابن مجاهد ) برآمد ، اما أو
را به بطلان شخصيتش منسوب نكرد ودر صدد جرح أو بر نيامد ) ( 7 ) .
با توجه به نكته أي كه در مخالفت قراآت - در پاره أي از موارد - با رسم الخط مصحف عثماني ، جلب نظر مى كند
بايد در اين مسأله تجديدنظر كرد ، چرا كه موافقت با رسم الخط مصحف عثماني - كه به عنوان شرط أخير در صحت
قراآت محسوب مى شود - سنتي است كه تا كنون از آن پيروى مى شد ، چنانكه صفاقسى به همين مطلب تصريح
كرده است . وى مى نويسد : ما معتقديم وقتي رسم الخط از يكسو ، وقراآت متواتر ويا مشهور از سوى ديگر -
همانگونه كه درنمونه هاي أخير ديديم - با هم معارض وناسازگار بودند بايد برطبق قراآت متواترو يا مشهور عمل
كرده وآنها را ملاك قرار داد ( 8 ) [ وبه رسم الخط اعتنايى نكرد ] .
صفاقسى مى گويد .
( شيخ عارف بالله ، ( سيدي ) محمد بن الحاج در كتاب المدخل گفته است : هيچكسى را روا نيست كه نوشته هاي
هامش
1 . در اين باره بنگريد به : طبقات ذهبي ، طبقات ابن الجزري ، ضمن ترجمه ء أحوال ( ابن شنبوذ ) ، تاريخ القرآن شاهين ، ص 207 .
2 . درآخرين بارى كه جبرائيل ( عليه السلام ) قرآن كريم را با رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله ) مقابله كرد .
3 . فضائل القرآن ، ص 6 . 4 . النشر 1 / 8 . 5 . غيث النفع ، ص 218 . 6 . الصاحبى ، ص 11 .
7 . الفهرست ، ط خياط ، ص 31 . 8 . غيث النفع 218 .