ابن الجزري پاره أي از اين كتب را در نمودار مصادر ومآخذ كتابش : النشر في القراءات ، ياد كرده است ، از
قبيل :
1 . مفرده ء يعقوب ، از عبد الباري سعيدي ( م 650 واندى پس از هجرت ) .
2 . الكفاية في القراءات الست ، از : هبة الله بن أحمد حريري ( م 531 ه . ق ) .
3 . التذكرة في القراءاتى ، از : ابن غلبون حلبى ( م 399 ه . ق ) .
4 . التلخيص في القراءات الثماني ، از : أبى معشر طبري ( م 478 ه . ق ) .
5 . الجامع في القراءات العشر ، از : نصر بن عبد العزيز فارسي ( م 461 ه . ق ) .
6 . الروضة في القراءات الإحدى عشرة ، از : حسن بن محمد بغدادي ( م 438 ه . ق ) .
7 . البستان في القراءات الثلاث عشرة ، از : ابن الجندي ( م 769 ه . ق ) .
8 . الكامل ، از : يوسف بن علي هذلي ( م 465 ه . ق ) . هذلي در اين كتاب ، پنجاه قرائت أئمة ء قراآت را در
يكهزارو چهارصدو پنجاه ونه طريق فرآهم آورده است .
9 . وسرانجام كتاب إتحاف فضلاء البشر في القراءات عشر را در برابر خود مى بينيم كه آنرا دمياطي
بناء ( م 1117 ه . ق ) تأليف كرده است .
اين مرحله از قرن چهارم تا قرن دوازدهم هجري امتداد يافت .
مؤلفات وآثار مربوط به قراآت از قرن 4 تا 12 ه . ق نتوانست از حيثيت وشهرت قراآت سبع بكاهد .
ملاك مؤلفان وقاريان در اين مرحله براي اختيار قراآت :
مؤلفان كتب قراآت در اين مرحله در انتخاب قراآت - كه آنها را ( اختيارات ) خود معرفى كرده اند - أركاني را
ملاك قرار داده اند كه عبارتند از :
الف . بايد داراى وجهي قوى در عربيت باشد .
ب . با رسم الخط مصحف عثماني منطبق باشد .
ج . عموم مردم در پذيرش آن به توافق رسيده باشند .
قراآتى كه در اين مرحله انتخاب شد ( يعنى قراآت قراء سبعه ) واجد اين أركان بوده است .
تأييد اين نكته در گفتار مكي بن أبي طالب :
مكي بن أبي طالب به اين مطلب در سخنان فشرده خود أشارت دارد كه با وجود گذشت زمان ، قراآت سبع اعتبار
وشهرت خود را از دست نداده است . وى در اين باره مى گويد :
( قراآت قراء سبعه در جنب قراآت ديگران فراموش نشد ، قرائت يعقوب حضرمي وقرائت عاصم جحدرى ونيز
أبى جعفر وشيبه - كه امام واستاد نافع بوده اند - فراموش نگرديد . وهم چنين اختيار أبى حاتم وأبى عبيد ، واختيار
مفضل ، نيز اختيارات ديگران ، همين نكته يعنى اهتمام به قراآت سبع را تأييد مى كند ، ومردم نيز بر أساس چنين
اختياراتى در هريك از بلاد مشرق قرائت كرده ومى كنند . اين قراآت منتخب با استفاده از تعبير ( اختيار ) به خود
اختياركننده منسوب مى باشد . طبري وديگران نيز به اختيار قراآت روى آورده اند .
أكثر اختيارات اين دانشمندان در مورد وجهي از قرائت محدود بود كه سه شرط در آن وجود داشت :
1 ) وجهي قوى ومعتبر در عربيت وهماهنگ با قواعدو دستور زبان .
2 ) قابل انطباق با رسم الخط مصحف عثماني .
3 ) پذيرش عموم مردم كه قرائت خود را متفقا بر أساس آن قرار مى دادند .
كشاف الفهارس — صفحة 152
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص١٥٢