21 . خلف بن هشام بزار ( 229 ه . ق ) .
22 . محمد بن سعدان ضرير كوفي ( م 231 ه . ق ) .
23 . عبد الصمد بن عبد الرحمن أبو الأزهر مصرى ( م 231 ه . ق ) ، كه كتاب قراءة نافع وحمزة را نگاشت ( 1 ) .
24 . سريج بن يونس مروزى بغدادي ( م 235 ه . ق ) ، كه كتاب القراءات را تأليف كرد .
25 . عبد الله بن أحمد دمشقي ، معروف به ابن ذكوان ( م 242 ه . ق ) كه ابن مجاهد در كتاب السبعة در
بسيارى از مواضع ، از كتاب أو نقل مى كند . به عنوان نمونه به صفحه ء 563 كتاب السبعة مراجعه كنيد .
26 . أبو عمرو دورى ( م 246 ه . ق ) ( 2 ) .
27 . هارون بن حاتم كوفي ( م 249 ه . ق ) ، نويسنده ء كتاب القراءات .
28 . نصر بن علي جهضمى ( م 250 ه . ق ) ، مؤلف كتاب القراءات .
29 .
أحمد بن يزيد حلوانى ( م 250 ه . ق ) ، كه كتاب قراءة أبى عمرو بن علاء را نوشت .
30 . أحمد بن محمد بن بزى مكي ( م 250 ه . ق ) ، كه كتابي در قراآت نگاشته ، وأبو عمرو عثمان بن سعيد
دانى در المفردات السبع از اين كتاب مطالبي را آورده است . به عنوان نمونه به صفحه ء 105 كتاب دانى رجوع
نماييد .
31 . إسحاق بن بهلول تنوخي انبارى ( م 252 ه . ق ) ، كه كتابي در قراآت دارد ( 3 ) .
32 . أبو عبد الله محمد بن عيسى أصفهاني ( م 253 ه . ق ) ، كه كتاب الجامع في القراءات را تأليف كرده
است ( 4 ) .
33 . أبو حاتم سهل بن محمد سجستاني ( م 255 ه . ق ) ، ابن الجزري مى نويسد : ( من تصور مى كنم
أبو حاتم سجستاني نخستين كسى است كه در قراآت ، كتابي را تأليف كرده است ) ( 5 ) . شايد منظور ابن الجزري آن
بوده است كه أبو حاتم در تأليف كتابي راجع به قراآت ، نسبت به قاسم بن سلام ، پيشتاز است . فيروزآبادى گفته
است : ( أهل بصره داراى چهار كتاب بوده اند كه از رهگذر آنها براهل زمين افتخار مى كردند : كتاب العين خليل بن أحمد
، الكتاب سيبويه ، الحيوان جاحظ ، وكتاب أبى حاتم در قراآت ) ( 6 ) .
34 . أحمد بن جبير بن محمد كوفي ، ساكن ( أنطاكية ) ( م 258 ه . ق ) . ابن الجزري مى نويسد : ( أحمد بن
جبير كتابي در قراآت پنجگانه به تعداد شهرها فرآهم آورد ) ( 7 ) . ودر كتاب الإبانة آمده است : ( ابن جبير مقرئ - كه
قبل از ابن مجاهد مى زيست - كتابي درقراآت به نام ( كتاب الثمانية تأليف كرد ، وبر قراء سبعه ، يعقوب حضرمي را
افزود ) ( 8 ) .
35 . عبد الوهاب بن فليح مكي ( م 273 ه . ق ) كه كتاب حروف المكيين را نگاشت ( 9 ) .
36 . عبد الله بن مسلم ( ابن قتيبة ) ( م 276 ه . ق ) .
37 . قاضى إسماعيل بن إسحاق مالكي ( م 282 ه . ق ) ، ابن الجزري مى نويسد : ( وى كتابي در قراآت
فرآهم آورد كه متضمن قرائت بيست أستاذ قرائت مى باشد وقراآت قراء سبعه نيز از جمله ئ آنها است ) ( 10 ) .
38 . فضل بن شاذان ( م حدود 290 ه . ق ) كه كتابي در قراآت تأليف كرد .
هامش
1 . غاية النهاية 1 / 23 . 2 . رجوع كنيد به : مقدمه ء كتاب السبعة نوشته دكتر شوقي ضيف ، ص 11 . 3 . معجم المؤلفين 2 / 231 .
4 . غاية النهاية 2 / 224 . 5 . غاية النهاية 1 / 320 . ونيز بنگريد به : الفهرست ابن النديم ، ص 35 ، ط خياط .
6 . البلغة ، ص 94 . 7 . النشر 1 / 34 .
8 . الإبانة ، ص 51 . از اختلاف دو روايت استفاده مى شود كه ابن جبير داراى دو كتاب در قراآت بوده است : يكى در قراآت پنجگانه ، وديگرى
در قراآت هشتگانه . 9 . غاية النهاية 2 / 222 . 10 . النشر 1 / 34 .