ولى تخيل كاذب در اذهان عوام ، سخت موثر و داراى طراوت است .
و از اينرو پيامبر ( ص ) فرمود : كه بهترين شعر دروغترين آن است .
و ابن سينا در كتاب شعر خود گويد : هرگاه محاكات شيىء هرچند به دروغ باعث تحرك نفس گردد ، صفت راستين و واقعى شيىء بايد بهتر بتواند تحرك مزبور را ايجاد كند ، اما مردمان ، تخيل را بهتر مىپذيرند . زيرا راستى ، معلوم است و از اين جهت تمام شده به نظر مىآيد و تازگى ندارد و طراواتى ندارد " .
ناگفته نماند كه بسيارى از سخنانى كه برحسب تسامح عرفى شعر ناميده مىشود ، جز وزن چيز ديگرى را ندارد و اصلا تخيلى در آنها يافت نمىشود . مانند اشعار منسوب به سقراط « 1 » . بر خلاف اشعارى كه به هوميروس « 2 » منسوب است كه هم وزن دارد و هم رگههاى تخيلى و به همين جهت در بعضى از عبارتها ، " واضع شعر " لقب گرفته است « 3 » .
مطلب ديگر اينكه تخيل گاهى با تشبيه نمودن چيزى است به چيز ديگر با الفاظ خاصى كه براى تشبيه وضع شدهاند مانند كلمات : مثل يا مثال
هامش
( 1 ) - و هم مانند اين دو بيت كه انتساب آن به امير المومنين [ ع ] نزد " مبرد " مسلم شده است :يا شاهد الله على فاشهد * انى على دين النبى محمد [ ص ]
من شك فى الله فانى مهتدى * يا رب فاجعل فى الجنان موردىاز اين دو بيت معلوم مىشود كه على [ ع ] در چه شرائط سختى قرار داشت كه حتى در دينش نيز نزد مردم شك ايجاد شده بوده است .
( 2 ) - از شعراى يونان باستان . البته ما اين مطلب را از ابن سينا و ارسطو نقل مىكنيم و اشعار او را نديدهايم .
( 3 ) - ظاهرا قدمت يونان در شعر بيشتر از عرب است و بسيارى از اصطلاحات عروض و مثالهاى آن ، درست همان عبارتهاى ارسطو مىباشد . مثال معروف زيد مثل شير است نيز از اين قبيل است .