از داروها در آن ، از صيدنه فراوان نقل مىكند . « 85 » بين منابع فارسى در داروشناسى ، استناد به بيرونى را توانستهايم در مجموعهء حجيم مخزن الادوية مير محمد حسين الخراسانى ( 1205 / 1790 - 1791 درگذشت « 86 » ) و محيط اعظم ( « درياى بزرگ » ) محمد اعظم خان « 87 » ( 1320 / 1902 - 1903 درگذشت ) بيابيم . اين مؤلفان هر دو از ترجمهء فارسى صيدنه نقل مىكنند . « 88 »
اما « داروشناسى » بيرونى تا آغاز سدهء بيستم براى علم اروپايى ناشناخته باقى ماند « 89 » و فقط در سال 1902 بود كه خبر كوتاهى ، وجود دستنويس ترجمهء فارسى اين اثر را در موزهء بريتانيا اعلام كرد . « 90 » تا آنجا كه از نوشتههاى دسترس ما برمىآيد ، اين خبر در آن زمان علاقهء خاصى را بين متخصصان برنينگيخت و فقط كشف دستنويس نسخهء اصلى عربى صيدنه به وسيلهء پروفسور زكى وليدى طوغان بود كه يكباره توجه خاورشناسان و مورخان علم به سوى آن جلب شد . همان گونه كه گفته شد ، او اين دستنويس را در سال 1927 در كتابخانهء جامع قورشونلو شهر بورسه پيدا كرده بود . « 91 » اما در پايان سال 1930 ماكس مهيرهوف ( 1874 - 1945 ) مورخ مشهور پزشكى خاور ، فتوكپى آن را كه ريتر خاورشناس تهيه كرده بود ، در اختيار گرفت . « 92 » مهيرهوف پس از دو سال يعنى در سال 1932 مقدمهء بيرونى بر صيدنه در نسخهء اصلى عربى را با ترجمهء آلمانى « 93 » به همراه
( 85 ) . نك . همينجا ، شمارههاى 39 ، 101 ، 135 ، 159 ، 229 و . . .
( 86 ) . مخزن .
( 87 ) .
MA
.
( 88 ) . در مقدمهء مخزن الادوية اشتباهى رخ داده و در صفحهء 2 آن ، اين ترجمه « ترجمهء تذكره ابو ريحان مشهور به سويدى ( ؟ ) » ناميده شده است .
( 89 ) . از قرار معلوم ، اكثر آثار بزرگ دانشمندان عربزبان در سدههاى 12 - 13 به زبان لاتين ترجمه شده بود اما تأليفهاى بيرونى براى اروپاييان ناشناخته باقى ماند . فقط در نيمهء دوم سدهء نوزدهم بود كه اروپا تأليفهاى بيرونى را « كشف كرد » يعنى هنگامى كه متن آثار بيرونى نخستين بار انتشار يافت .
( 90 ) . نك . همينجا ، ص 30 .
( 91 ) .
Zeki Velidi Togan , Biruni . Islam Ansiklopedisi , 2 Cilt . Istanbul , 1962 , b . 642 .
. مهيرهوف مىنويسد كه نسخهء صيدنه در سال 1930 پيدا شده بود .
Vorwort
، ص 10 .
( 92 ) .
Vorwort
، ص 10 .
( 93 ) . مقدمهء بيرونى حدود 4 % حجم كلى كتاب را تشكيل مىدهد .