به اين مناسبت شايان ذكر است كه شمارهگذارى فصلها در هريك از پنج بخش كتاب ديوسكوريد در نشرهاى اصل يونانى و ترجمهء عربى آن يكسان نيست اما به كمك جدول خاصى كه مترجم تنظيم كرده ، تطبيق دادن آنها به آسانى امكانپذير است . « 639 »
براى روشن ساختن جاهاى مبهم و آسيبديدهء متن صيدنه ، پيوسته به بخش محفوظ ماندهء كتاب النبات ابو حنيفه و همچنين به متنهاى ابن سينا ، غافقى و ابن بيطار « 640 » كه از ديوسكوريد نقل كردهاند ، نيز به ديگر منابع صيدنه رجوع كردهايم و در اين ميان از دستنويس شرحى بر مقالهء دوم قانون ابن سينا تأليف سديد الدين كازرونى ( موجود در قاهره ) بهعنوان متن تطبيقى نيز استفاده كردهايم . « 641 »
بازسازى سخت و دشوار بسيارى از اصطلاحات تحريفشدهء يونانى ، سريانى ، هندى و گاهى نيز ايرانى و عربى از دشوارىهاى عمدهاى بود كه هنگام ترجمهء صيدنه با آنها روبهرو شديم . بىاغراق مىتوان گفت كه در صيدنه تقريبا عنوانى يافت نمىشود كه واژهاى در آن تحريف نشده باشد و در برخى از عنوانها تقريبا همهء اصطلاحات خارجى تحريف شدهاند . وانگهى بسيارى از آنها به حدى آسيب ديدهاند كه شناخته نمىشوند و در نتيجه ، برخى از جاهاى متن انباشته از واژههاى بىمعنى است . از اين لحاظ سخنان احمد عيسىبك دانشمند مصرى و مؤلف يكى از بهترين فرهنگهاى گياهشناسى به زبان عربى كاملا مناسبت پيدا مىكند كه نوشته است : « اگر به كتاب جامع مفردات الادوية ابن بيطار يا تذكرة اولى الالباب داود [ انطاكى ] يا به ديگر كتابها از اين دست نظرى بيندازيد ، خواهيد ديد كه اصطلاحات [ يا نام ] داروهاى ساده در آنها گويى خط رمز [ طلاسم ] است كه نمىتوان كشف كرد يا حدس زد مگر با كار توانفرسا » « 642 » .
در ميان انبوه عظيم واژههاى ناخواناى يونانى و ديگر زبانهاى غير عرب ، در اصل دو نوع تحريف مىتوان مشاهده كرد . علت يكى از آنها ترتيب نادرست نقطهگذارى در زير
( 639 ) .
La « Materia Medica » de Dioscorides Transmission medieval yrenacentista par Cesar
.
E . Dubler . vol , I , Barcelona 1953 , XXXIII - LXVIII .
از چاپ يونانى ديوسكوريد مستقيما استفاده نكرديم ، در موارد ضرورى به ترجمهء انگليسى
D . G
رجوع كرديم ( نك . فهرست اختصارى كتابشناسى ) .
( 640 ) . نك . ابو حنيفه ، ابن سينا ، غافقى ، جامع ابن بيطار .
( 641 ) . نك . ص 36 .
( 642 ) .
Issa
، ص 30 . ( ج ) .