[ 1 / 465 ] صدوق در حديثى ديگر روايت كرده است : « هنگامى كه بنده مىگويد :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
، خداوند مىفرمايد : بندهام مرا ستود و دانست كه نعمتهاى نزد او از آنِ من و بلاهاى دفع شده از او ، به لطف من است . من شما را گواه مىگيرم كه نعمتهاى آخرت را به نعمتهاى دنياى او مىافزايم و بلاهاى آخرت را از وى بر طرف مىسازم ؛ آن سان كه بلاهاى دنيا را از او بر طرف كردم . » « 1 »
[ 1 / 466 ] صدوق در من لا يحضره الفقيه ، در بيان علل [ و فلسفهء احكام ] - كه فضل بن شاذان از امام رضا عليه السلام نقل كرده - چنين روايت كرده است كه امام فرمود : « مردم به قرائت در نماز فرمان داده شدند تا قرآن ، مهجور و نابود نگردد ، [ بلكه ] حفظ گردد و آموزش داده شود ، از اين رو قرآن نابود نشده ، مجهول نمىماند . قرآن بدان رو با سورهء حمد آغاز شد كه در هيچ بخش قرآن يا [ هر ] سخن [ ديگرى ] ، اين مقدار خير و حكمتِ گرد آمده در سوره ، وجود ندارد . اين بدان جهت است كه
« الْحَمْدُ لِلَّهِ »
همانا اداى شكر واجب خداوند بر خلق خود و شكر توفيق كار نيكى است كه به بندهاش داده است .
« رَبِّ الْعالَمِينَ »
توحيد و ستايش او و اعتراف به اين است كه او خالق و مالك مىباشد و نه ديگرى .
« الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
درخواست لطف و يادآورى نعمتهاى او بر همهء آفريدگانش است .
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
اعتراف به برانگيخته شدن ، محاسبه و رسيدن به سزاى عمل و نيز اثبات مالكيت آخرت براى خداست ؛ چنان كه مالكيت دنيا از اوست .
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ »
رغبت و تقرّب به خداى تعالى و اخلاص در عمل براى اوست .
« وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
درخواست فزونى توفيق و عبادت او و دوام نعمت و يارى اوست .
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
درخواست هدايت به دين او و چنگ زدن به
هامش
( 1 ) . العيون ، ج 1 ، ص 269 .