پيشگفتار چاپ دوم :
كتاب حاضر شرحي جامع ومبسوط درباره زندگانى ، أفكار وعقايد
ومناظرات هشام بن الحكم ورواياتى است كه أو از معصوم نقل كرده است . هشام متكلم
بزرگ قرن دوم هجرى ، شاگرد مبرز مكتب جعفري ، پاسدار حريم تشيع ونگهبان
آستان ولايت است ، دانشمندى است جامع در علوم عقلي ونقلي ، دانشهاى عصر
خود را فرا گرفت ، كتب فلسفه يونان را مطالعه كرد ودر مكتبهاى مختلف مذهبي
وكلامي بررسى وتحقيق نمود ، ولى هيچ مكتبى بجز مكتب ولايت روح نقاد وپژوهشگر
أو را قانع نكرد . عاشق دانش وتشنه حقيقت بود كه پس از تشرف به محضر امام
صادق ( ع ) وتلمذ در مكتب آن حضرت از درياى بيكران ولايت سيراب شد وشخصيتى
بزرگ وبي مانند پيدا كرد . هشام شخصي خوش قريحه ، حاضر جواب ، بديهه گو
خوش بيان ومتخصص در عقايد ديني ومعارف الهى بود .
در مكتب امام صادق ( ع ) ودانشگاه بزرگ جعفري شاگردان بسيارى به
كسب علم وفضيلت مى پرداختند كه برخى از مورخان عدد آنان را 4000 نوشتهاند .
دانشمندانى از اين دانشگاه در رشتههاى فقه ، تفسير ، تاريخ أديان ، كلام وساير
علوم آن عصر برخاستهاند . تخصص در مكتب امام صادق ( ع ) رعايت مىشد . مثلا
حمران بن أعين در علم قرائت قرآن ، أبان بن تغلب در علم عربيت ، زرارة در فقه ،
مؤمن طاق در كلام خدا ، طيار در جبر واختيار ، هشام بن سالم در توحيد وهشام بن الحكم
در امامت ، تبحر وتخصص كامل يافته بودند وهر گاه شخصي در يكى از رشتههاى
علوم آن زمان سؤالي مطرح مىكرد ، چه بسا امام ( ع ) پاسخ أو را به يكى از شاگردان
خود كه در آن رشته مهارت داشت واگذار مىفرمود .
به هر حال ، هشام بن الحكم سرآمد شاگردان مكتب جعفري بود . با اينكه
جوان بود ، امام ( ع ) أو را بر ديگران مقدم مىداشت ودرباره علت احترامش
مىفرمود : هشام به دل وزبان ودستش ما را يارى مىكند .
هشام چنان در علم كلام وعقايد مذهبي ورزيده شده بود كه مطالب را به
هشام بن الحكم ، مدافع حريم ولايت ( فارسي ) — صفحة مقدمة 4
مساهمون: سيد أحمد صفائي
صمقدمة ٤