مىتوان به اين استعارههاى مأخوذ از تعابير معمارى مربوط دانست . پيش از اين ديديم كه ، « در درون خانهء دل ، عناصر بر حسب اهميت آنها ، بعضى در سمت راست و بعضى در سمت چپ و بعضى پيشرو ، جاى دارند . در بخش ديگرى كه متأسّفانه بيش از آن كوتاه است كه بتوان آن را خوب دريافت ، نورى « قلب سليم » « 54 » را چنين وصف مىكند : « صاحب قلب سليم از پايين به وفا و از بالا به رضا و از راست به عطا و از چپ به منى ( جمع منيه آرزو ، خواهش ) و از پيش روى به لقا و از پشت سر به بقا نظر دارد و اشاره مىكند » « 55 » ( ص 134 ) . بعيد نيست كه مراد نورى مقابلهء مؤمنان با رفتار شيطان بوده باشد كه بر آنها « از پيش ، از پس ، از راست و از چپ » مىتازد (
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ
، اعراف ، 17 ) .
ج . دل ، باغ خدا
« خداى را در روى زمين بوستانهايى است كه هر كه [ عطر ] آن را بوييد هوس بهشت نكرد ، و آن دل عارفان است » ( ص 134 ) . با اين سطور است كه نورى سلسله استعارات مأخوذ از جهان نباتى خود را آغاز مىكند ، استعاراتى كه قبلا در بعضى بخشهايى كه ديديم آمده است .
البته اين استعارات ، از جهت ادبى ، هيچ اصالتى ندارد ، ولى براى ما داراى ارزش رمزى است ، زيرا از قرائت استعارى قرآن حكايت مىكند . هنگامى كه نورى مىنويسد كه خدا بادهاى رحمت خود را بر دل برمىخيزاند تا ابر به آن ببرد و به بارانى بباراند و همه گونه گياه در آن بروياند ، بايد در هر يك از اين استعارات ترجمهء روحانى آيهاى از آيات قرآنى ديد .
مثلا قرآن مىفرمايد :
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً
: اين زمين دل است كه در آن آب رحمت الهى بذرهاى فضايل را مىروياند ، همان گونه كه در باغ زيباترين گلها مىرويد ( حج ، 63 ) .
نورى اين باغ را گاهى در درون دل و گاه در بيرون آن همچون باغى كه دل در آن « مىچرد » تصوّر مىكند . اين استعاره در زبان فرانسه غير معمول است ، ولى مىتوان دريافت كه نويسنده مىخواهد چه تعبيرى را القا كند . مىنويسد : « دل عارف در سه گونه باغ ( « روضه » ) مىچرد ( « يرتع » ) : يكى در باغ جفا ، ديگر در باغ نعمتها ( « آلاء » ) ، ديگر در باغ حال خوش و آسايش ( « نعماء » ) . چون در باغ جفا باشد ، حيا بر او چيره شود و چون در باغ آلاء باشد اميد
هامش
( 54 ) . اشاره به قرآن (إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ، شعراء ، 89 ؛ وإِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ، صافّات ، 84 ، كه در آنها تعبير « قلب سليم » دربارهء ابراهيم به كار رفته است .
( 55 ) . نقل از ترجمهء ذكاوتى ، پيشگفته ، ص 101 - م .