از صنع مدبرى حكيم است ؟
سپس مىفرمايد :
وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
: از نعمتها و احسان خدا اين است كه : براى شما شب و روز آفريده است تا در شب بياراميد و در روز بطلب معاش پردازيد . باشد كه در برابر نعمت شب و روز و ديگر نعمتها شكرگزارى كنيد .
وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ
: روزى كه آنها را ندا كرده ، ميفرمايد : كجايند آنهايى كه به زعم شما شريك من بودند ؟
تفسير اين آيه گذشت . تكرار آن بخاطر اين است كه در مرتبهء اول ميخواست كه آنها بر غوايت و گمراهى خود اقرار كنند و در اينجا ميخواهد به آنها بفهماند كه از اقامهء برهان عاجز هستند .
وَ نَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً
: از ميان هر امتى رسولش را بيرون مىآوريم تا شهادت دهد كه در ميان آنها تبليغ رسالت كرده و آنها چه اعمالى انجام دادهاند ؟
برخى گويند : شاهدان خوبان هر امتى هستند و معلوم است كه هيچ عصرى از وجود چنين افرادى خالى نيست و همينها گواه مردمند .
فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُمْ
: به آنها گوئيم : هر دليلى بر درستى و صحت راه و رسم خود داريد بياوريد .
فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ
: آنها گرفتار بهت و حيرت مىشوند ، زيرا دليلى ندارند كه بياورند و ميدانند كه راه و رسم شما حق است و آنچه خدا بر شما نازل كرده ، باطل نيست و حجت از آن خدا و رسول اوست . از اينرو ناچار سر تسليم فرو مىآورند .
زيرا كسى كه از عهدهء استدلال بر نيايد چارهاى جز تسليم ندارد .
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ
: و افتراها و دروغها و بتهايى كه پرستيدهاند از دستشان خارج مىشود و آنها را گم ميكنند .