شويم از سرزمين مكه و از اين حرم خارج مىشويم . گويند : اين سخن از حرث بن نوفل بن عبد مناف است . زيرا به پيامبر خدا عرضه داشت : ميدانيم سخن تو حق است ، ولى مىترسيم اگر به تو ايمان آوريم عرب ما را از اين سرزمين خارج سازد و ما از عهدهء ايشان بر نمىآييم . از اينرو خداوند در رد ايشان فرمود : أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً : آيا مكه را پيش از اين حرم امن و امان قرار نداديم و ضرر و زيان مردم را از ايشان دور نكرديم تا با امنيت و آسايش در آن زندگى كنند ؟ چگونه اكنون از زوال آن مىترسند ؟ آيا ما بر دفع شر دشمنان ، قادر نيستيم ؟ بلكه بايد بدانند كه در حال ايمان ، بيشتر ايمنى دارند تا در حال كفر . يُجْبى إِلَيْهِ ثَمَراتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا : ثمرات و محصولات سرزمينهاى ديگر كه رزقى است از جانب ما به سوى مكه آورده مىشود . وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ : ولى بيشتر آنها به نعمتهاى ما عالم نيستند . برخى گويند : يعنى به خدا علم ندارند و او را نمىپرستند تا بدانند كه چقدر ثواب از دستشان خارج شده است . وَ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَها : بسيارى از قريهها را كه مردمش سپاس نعمتها را به جاى نياوردند و كبر ورزيدند هلاك كرديم . مقصود اين است كه به آنها رزق و روزى فراوان داديم و آنها ناسپاسگزارى پيشه كردند و هلاكشان كرديم . فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا : اين است خانههاى عاد و ثمود و قوم لوط كه در نزديكى شماست و از سكنه خالى است و بعد از آنها فقط مدت كوتاهى مسكون بود . سرزمين عاد در احقاف - ميان شام و يمن - و ديار ثمود در وادى القرى و شهر لوط در سدوم است و آنها در سفرهاى تجارتى از اين سرزمينها عبور ميكردند و آنها را ميديدند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۸ — صفحه 218
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۱۸