پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۸ — صفحه 175

پدیدآورندگان:

ص۱۷۵

فَاغْفِرْ لِي : خدايا مرا بيامرز . نظير قول موسى ، قول حضرت آدم است كه پس از خوردن شجرهء ممنوعه كه آن هم ترك مستحبى كرده بود ، مىگويد : « رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » ( خدايا ، به خود ظلم كرديم و اگر ما را نيامرزى و بما رحم نكنى از زيانكاران خواهيم بود : اعراف 23 ) مرا بيامرز ، يعنى توبه و استغفارم را قبول كن . پس قبول توبه و استغفار ، غفران ناميده شده است . فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ : خداوند موسى را بخشود و او نسبت به بندگان خود آمرزگار و بخشندهء نعمت است . قالَ رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَيَّ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيراً لِلْمُجْرِمِينَ : موسى گفت : خدايا با آمرزش خود و دفع بلاى دشمنان ، نعمتى به من عطا كرده‌اى كه بدان سوگند ياد ميكنم كه هرگز پشتيبان مجرمين نباشم . از اين آيه استفاده مىشود كه پشتيبانى مجرمين ، جرم و معصيت و پشتيبانى مؤمنين طاعت و عبادت است ، موسى هر كه را كه به ظاهر اهل ايمان بود كمك ميكرد و هر كه را كه به ظاهر اهل كفر بود مخالفت ميكرد . در روايت است كه از عطاء بن ابى رياح پرسيدند : فلانى براى فلانى نويسندگى مىكند و دخل و خرج او به اندازهء همان اجرتى است كه از وى ميگيرد . اگر بگيرد ، بى نياز است و اگر نگيرد ، خودش و عائله‌اش دچار فقر شديد مىشوند . عطاء گفت : آيا قول آن مرد صالح ( موسى ) را نشنيده‌اى : « رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَيَّ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيراً لِلْمُجْرِمِينَ » . فَأَصْبَحَ فِي الْمَدِينَةِ خائِفاً يَتَرَقَّبُ : روز ديگر موسى در شهر ماند و از كشتن قبطى بيمناك بود و منتظر بود كه اخبار را در مورد اين قتل بدست آورد . يعنى از فرعون و قومش مىترسيد كه متوجه شوند موسى قاتل قبطى است . از اينرو تجسس ميكرد تا ببيند آنها چه عكس العملى نشان ميدهند ؟ فَإِذَا الَّذِي اسْتَنْصَرَهُ بِالْأَمْسِ يَسْتَصْرِخُهُ : در همين موقع همان اسرائيلى كه روز پيش از موسى كمك خواسته بود ، با مرد ديگرى درگيرى پيدا كرد و از موسى