پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۸ — صفحه 136

پدیدآورندگان:

ص۱۳۶
تكن : مخفى كند .

اعراب :

اذا : متعلق به فعلى كه « مخرجون » دال است بر آن . زيرا ما بعد « ان » در ما قبل آن عمل نميكند . هذا : منصوب و مفعول دوم « وعدنا » عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ : اسم « يكون » ضمير شأن و خبر آن « ردف لكم » است و « ان يكون » در محل رفع و فاعل « عسى » .

مقصود :

قبلا بيان كرد كه كافران نميدانند كى مبعوث مىشوند و در بارهء آن شك دارند . اكنون بيان مىكند كه آنها حقيقت آن را در روز قيامت خواهند دانست . بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ : در عالم آخرت علم آنها به قيامت كامل مىشود و يقين پيدا ميكنند . يقينى كه براى آنها سودى ندارد . بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها : ولى آنها در دنيا در بارهء آن دچار ترديدند . ترديدى كه سرانجام بر طرف مىشود و اسباب يقين و اطمينان براى آنها فراهم ميگردد . برخى گويند : يعنى عاقل اگر فكر كند بقيامت علم پيدا مىكند . زيرا عقل حكم مىكند كه اهمال قبيح است . پس بايد تكليفى باشد و تكليف هم مقتضى كيفر است و چون در اين جهان كيفرى نيست ، بايد در جهان ديگر باشد . برخى گويند : اين آيه از سه طايفه خبر ميدهد : 1 - طائفه‌اى كه اقرار به قيامت دارند 2 - طايفه‌اى كه در بارهء آن شك دارند 3 - طايفه‌اى كه در بارهء آن ايجاد شك و شبهه ميكنند . چنان كه مىفرمايد : « بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَرِيجٍ » ( بلكه چون حق نزد ايشان آمد تكذيبش كردند و آنها در امرى آشفته هستند : ق 5 ) بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ : بلكه اينها بواسطهء ترك تدبر و نظر ، كورند . وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَ إِذا كُنَّا تُراباً وَ آباؤُنا أَ إِنَّا لَمُخْرَجُونَ : كافرانى كه منكر قيامت بودند ، گفتند : آيا هنگامى كه ما و پدرانمان خاك و پوسيده شديم ، از قبرها