اناسى : جمع انسان ( ياء عوض از نون است ) اناسين هم گفتهاند . ممكن است جمع « انسى » باشد . مثل كرسى و كراسى .
اعراب :
أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا
: عائد موصول محذوف است . « رسولا » حال است .
إِنْ كادَ
: مخففه از « ان » تقدير ضمير شان . لام در « ليضلنا » تأكيد است .
كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ
: « كيف » حال از ضمير « مد » يا منصوب بنا بر مصدريت .
أَ لَمْ تَرَ
: رؤيت قلبى است يا رؤيت به چشم .
بشرا : حال از « الرياح » .
مِمَّا خَلَقْنا
: در محل نصب و حال .
مقصود :
در اينجا در وصف كفار كه قبلا نيز در بارهء آنها گفتگو كرد ، مىفرمايد :
وَ إِذا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً
: هنگامى كه ترا مىبينند ، مورد استهزاء قرارت ميدهند و كوچكت شمرده ، ميگويند :
أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا
: كه خدا او را به پيامبرى برگزيده است ؟ ! آيا اين است .
إِنْ كادَ لَيُضِلُّنا عَنْ آلِهَتِنا
: ميخواست ما را از پرستش خدايانمان باز دارد و گمراهمان كند و هلاكمان سازد .
لَوْ لا أَنْ صَبَرْنا عَلَيْها
: اگر در راه پرستش خدايان صبر نميكرديم ، ما را منحرف ميكرد .
وَ سَوْفَ يَعْلَمُونَ حِينَ يَرَوْنَ الْعَذابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا
: در اينجا آنها را تهديد كرده ، مىگويد : هنگامى كه عذاب آخرت را به چشم بنگرند ، خواهند دانست كه كى بيشتر گرفتار خطاست ؟ آنها يا مؤمنين ؟ پس از آن پيامبر خود را به تعجب واداشته ، مىفرمايد :
أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
: آيا ديدى كسى را كه از نهايت جهل هوى و هوس خود را خداى خود پنداشت ؟ برخى گويند : يعنى آيا ديدى كسى كه عبادت