وَ الْمُهاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ : ثروتمندان و توانگران سوگند نخورند - يا كوتاهى نكنند - از كمك كردن به خويشاوندان و مستمندان و هجرت كنندگان در راه خدا . مسطح هم خويشاوند ابو بكر بود ، هم مستمند بود و هم مهاجر . وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا : بايد از خطاى آنها و گناهانشان در گذرند . سپس به توانگران مىگويد : أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ : آيا دوست نميداريد كه خداوند به پاداش عفوتان ، شما را بيامرزد ؟ خداوند آمرزگار و رحيم است . إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ : آنان كه زنان پاكدامن و بىخبر از كارهاى زشت و مؤمن به خدا و رسول را تهمت مىزنند ، در دنيا و آخرت از رحمت خدا دورند . بقولى يعنى : در دنيا و آخرت سزاوار لعنند و بقولى يعنى : در دنيا سزاوار تازيانه و در آخرت سزاوار عذابند . وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ : و با اينكه سزاوار لعنند ، گرفتار عذابى بزرگ خواهند شد . يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ : اين عذاب بزرگ در آن روزى است كه زبانها به تهمت آنها و ساير اعضاء به معصيت آنها شهادت ميدهند . در بارهء چگونگى شهادت اعضاء ، چند قول است : 1 - خداوند آنها را چنان مىسازد كه بتوانند نطق كنند . 2 - خداوند آهنگ شهادت را در آنها خلق مىكند . در حقيقت آهنگ و تكلم از خود خداست و مجازاً به اعضاء نسبت داده شده است . 3 - خداوند علامتى در آنها قرار ميدهد كه بمنزلهء سخن گفتن و شهادت دادن است . اما شهادت زبانها اين است كه گنهكاران وقتى مىبينند انكار براى آنها فايده ندارد ، ناچار اعتراف مىكنند . اما آيه « الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ . . . » ( يس 65 ) ممكن است منظور اين باشد كه
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۷ — صفحه 118
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۱۸