پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۶ — صفحه 82

پدیدآورندگان:

ص۸۲

مىگويد : « ما نَهاكُما رَبُّكُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ . . . » ( اعراف 20 ) شما را خدا از اين درخت نهى نكرد مگر از بيم اينكه فرشته شويد يا جاويدان بمانيد . فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ : آدم و حوا از درخت ممنوع خوردند و عورتشان بر ايشان آشكار شد و از برگ درختان بهشت خود را پوشانيدند . تفسير اين قسمت در سورهء اعراف ( آيه 22 ) گذشته است . وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى : آدم امر خدا را مخالفت كرد و از ثواب محروم شد . معصيت يعنى مخالفت امر ، اعم از اينكه امر واجب باشد يا امر مستحبّ . شاعر گويد :

امرتك امراً جازماً فعصيتنى
ترا بطور جزم و حتم امر كردم و مرا معصيت كردى . هيچ مانعى نيست كه تارك مستحبات را هم عاصى بنامند . همانطورى كه تارك واجبات هم عاصى ناميده مىشود . مىگويند : فلان را به چنين و چنان امر كردم و مرا معصيت و مخالفت كرد . اگر چه امر واجب نباشد . لفظ « غوى » احتمال محروميت از ثواب ميدهد . شاعر گويد :
فمن يلق خيراً يحمد الناس امره * و من يغولا يعدم على الغى لائماً

هر كس به خير برسد ، مردم كارش را مىستايند و هر كس محروم شود ، مردم او را ملامت مىكنند . ممكن است مقصود از غوايت آدم محروميت او از خلود در بهشت باشد . زيرا انتظار داشت كه با خوردن درخت ممنوع براى هميشه در بهشت ماندگار شود . ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى : خداوند او را براى رسالت برگزيد و توبه‌اش را پذيرفت و او را بذكر خويش هدايت كرد . برخى گويند : هدايتش كرد براى كلماتى كه از خداوند تلقى كرد . قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى : خداوند به آنها فرمود : از بهشت فرو آييد