اعراب :
يومئذ : ظرف متعلق به « يتبعون » .
لا عِوَجَ لَهُ
: جملهء حاليه .
قرآنا : حال .
عربيا : صفت آن . در حقيقت حال همين كلمه است .
كذلك : كاف در محل نصب و صفت مصدر محذوف .
مقصود :
اكنون خداوند به وصف قيامت پرداخته ، مىفرمايد :
يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ
: در روز قيامت ، مردم صداى دعوت كنندهء خدا را كه در صور ميدمد - يعنى اسرافيل - تبعيت مىكنند .
لا عِوَجَ لَهُ
: اين دعوت كننده از هيچكس صرف نظر نميكند و همه را - بدون استثناء - محشور مىكند . يا اينكه هيچكس از دعوت او سرپيچى نميكند . بلكه همگان با شتاب ، از پى او مىروند و توجهى براست و چپ نميكنند .
وَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً
: بر اثر عظمت خداوند ، همهء صداها در سينهها حبس شدهاند و جز صداى پاها در موقع حركت ، صدايى به گوش نمىرسد ، آن هم صدايى آهسته و بسيار ملايم .
برخى گويند : آن افراد خشنى كه در اين دنيا لحنهاى تند و آمرانه داشتند ، در آنجا خاموش شدهاند و دم برنمىآورند . فقط صداى پاهاى آنها شنيده مىشود و بس !
يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِيَ لَهُ قَوْلًا
: در آن روز تنها كسانى حق دارند از ديگران شفاعت كنند كه خداوند به آنها اذن داده و سخن ايشان را پسنديده است . يعنى انبيا و اوليا و صالحين و صديقين و شهداء .
سپس مىفرمايد :
يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ
: خداوند به گفتار و كردار افرادى كه محشور شدهاند چه پيش از خلقتشان و چه بعد از خلقتشان آگاه است و هيچ چيز از نظرش