قالَ هُمْ أُولاءِ عَلى أَثَرِي
: موسى در جواب گفت : آنها در پى من هستند و به زودى به من خواهند پيوست .
حسن گويد : يعنى آنها به دين و به راه و رسم من هستند و منتظرند كه برگردم و دستورات دينى را بايشان ابلاغ كنم .
وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى
: خدايا من عجله كردم و بر آنها سبقت گرفتم تا ترا راضى گردانم .
قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ
: خداوند فرمود : ما قوم ترا بوسيلهء گوسالهء سامرى به امتحان افكنديم و تكليف را بر آنها دشوار گرفتيم و بر آنها لازم شمرديم كه دقت كنند و بدانند كه گوساله خدا نيست . چنان كه ميفرمايد :
« الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ »
( سوره عنكبوت 2 ) آيا مردم گمان مىكنند كه چون گفتند ايمان آورديم ، متروك مىمانند و گرفتار امتحان نميشوند ؟
مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ
: اين امتحان بعد از رفتن تو بود كه سامرى ايشان را دعوت بگمراهى كرد .
برخى گويند : منظور اين است كه ما با آنها معاملهء امتحان كنندگان كرديم تا مخلص از منافق شناخته شود .
فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً
: موسى از ميقات با خشم و اندوه شديد بسوى بنى اسرائيل برگشت . علت تأثر موسى اين بود كه مىترسيد نتواند آنها را به راه راست برگرداند .
قالَ يا قَوْمِ أَ لَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً
: به ايشان گفت : مگر نه خداوند به شما وعدهء راست داده بود كه تورات را براى شما بفرستد تا بمحتويات آن آگاه شويد و طبق دستور آن عمل كنيد و سزاوار پاداش گرديد ؟
برخى گويند : منظور از وعدهء راست ، نجات از فرعون و آمدن به طرف راست كوه طور و آمرزش توبه كاران است .
أَ فَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ
: آيا مدت دورى من از شما زياد شده بود ؟