دعواهم : منصوب و خبر « زالت » إِنْ كُنَّا : ممكن است شرطيه يا نافيه باشد . مَنْ عِنْدَهُ : مبتدا « لا يَسْتَكْبِرُونَ » خبر آن و ممكن است عطف بر « مَنْ فِي - السَّماواتِ » باشد . در اين صورت « لا يستكبرون و يسبحون و لا يفترون » همه حال هستند .
مقصود :
اكنون خداوند در بيان سرنوشت تكذيب كنندگان ميفرمايد : وَ كَمْ قَصَمْنا مِنْ قَرْيَةٍ كانَتْ ظالِمَةً : چه بسيار قريهها كه اهل آنها كافر بودند و هلاكشان كرديم ! وَ أَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرِينَ : و بعد از هلاك آنها قوم ديگرى بوجود آورديم . فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها يَرْكُضُونَ : همين كه عذاب ما را احساس كردند ، از قريه يا عذاب به سرعت فرار كردند ، چنان كه از دشمن فرار ميكنند . لا تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلى ما أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَساكِنِكُمْ : از راه توبيخ به آنها گفته مىشود : فرار نكنيد و برگرديد بسوى نعمتها و خانههايى كه در آنها كافر شديد و ستم پيشه كرديد . مقصود اين است كه فرشتگان آنها را استهزاء كرده ، به آنها مىگويند : برگرديد به سوى نعمتها و خانهها . لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ : شايد در بارهء چيزهايى از دنيايتان از شما سؤال شود . زيرا شما اهل ثروت و نعمت بوديد . برخى گويند : يعنى رسول شما از شما درخواست كند كه ايمان آوريد . همانطورى كه پيش از نزول عذاب از شما درخواست ميكرد . اين هم استهزاست ، يعنى ديگر راهى نيست . پس شما اكنون تدبر كنيد تا به آن ماجراى گرفتار نشويد . قالُوا يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ : از روى پشيمانى مىگفتند : واى بر ما كه بر خود ظلم كرديم زيرا فرستادگان خدايمان را تكذيب كرديم . يعنى با ديدن عذاب بگناه خود اعتراف مىكردند . فَما زالَتْ تِلْكَ دَعْواهُمْ حَتَّى جَعَلْناهُمْ حَصِيداً خامِدِينَ : آنها هم چنان