دعواهم : منصوب و خبر « زالت »
إِنْ كُنَّا
: ممكن است شرطيه يا نافيه باشد .
مَنْ عِنْدَهُ
: مبتدا
« لا يَسْتَكْبِرُونَ »
خبر آن و ممكن است عطف بر
« مَنْ فِي - السَّماواتِ »
باشد . در اين صورت « لا يستكبرون و يسبحون و لا يفترون » همه حال هستند .
مقصود :
اكنون خداوند در بيان سرنوشت تكذيب كنندگان ميفرمايد :
وَ كَمْ قَصَمْنا مِنْ قَرْيَةٍ كانَتْ ظالِمَةً
: چه بسيار قريهها كه اهل آنها كافر بودند و هلاكشان كرديم !
وَ أَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرِينَ
: و بعد از هلاك آنها قوم ديگرى بوجود آورديم .
فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها يَرْكُضُونَ
: همين كه عذاب ما را احساس كردند ، از قريه يا عذاب به سرعت فرار كردند ، چنان كه از دشمن فرار ميكنند .
لا تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلى ما أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَساكِنِكُمْ
: از راه توبيخ به آنها گفته مىشود : فرار نكنيد و برگرديد بسوى نعمتها و خانههايى كه در آنها كافر شديد و ستم پيشه كرديد . مقصود اين است كه فرشتگان آنها را استهزاء كرده ، به آنها مىگويند : برگرديد به سوى نعمتها و خانهها .
لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ
: شايد در بارهء چيزهايى از دنيايتان از شما سؤال شود . زيرا شما اهل ثروت و نعمت بوديد . برخى گويند : يعنى رسول شما از شما درخواست كند كه ايمان آوريد . همانطورى كه پيش از نزول عذاب از شما درخواست ميكرد . اين هم استهزاست ، يعنى ديگر راهى نيست . پس شما اكنون تدبر كنيد تا به آن ماجراى گرفتار نشويد .
قالُوا يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ
: از روى پشيمانى مىگفتند : واى بر ما كه بر خود ظلم كرديم زيرا فرستادگان خدايمان را تكذيب كرديم . يعنى با ديدن عذاب بگناه خود اعتراف مىكردند .
فَما زالَتْ تِلْكَ دَعْواهُمْ حَتَّى جَعَلْناهُمْ حَصِيداً خامِدِينَ
: آنها هم چنان