عضب به سوى آنها رو مىآورند . اين معنى از ابن عباس است . برخى گويند : اين آيه شامل همهء گنهكارانى كه مرتكب كبيره شدهاند ، مىشود . فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها : آنها يقين پيدا مىكنند كه در آتش داخل مىشوند و در عذاب آن گرفتار ميشوند . وَ لَمْ يَجِدُوا عَنْها مَصْرِفاً : و جايى نمىيابند كه به آن پناه برند و خود را از عذاب ، خلاص كنند . وَ لَقَدْ صَرَّفْنا فِي هذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ : ما در اين قرآن ، براى مردم مثلهاى مختلفى آوردهايم . تصريف ، اين است كه مثالها را به انواع مختلف ، بيان كنند تا مردم در بارهء آنها بينديشند . تفسير اين جمله ، در سورهء بنى اسرائيل گذشت . وَ كانَ الْإِنْسانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا : انسان ، زياد مجادله مىكند . ابن عباس گويد : منظور نضر بن حارث است . كلبى گويد : منظور ابى بن خلف است . زجاج گويد : منظور ، انسان كافر است . چنان كه مىفرمايد : وَ يُجادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْباطِلِ ( كهف 56 : مردم كافر به باطل مجادله كنند ) . وَ ما مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جاءَهُمُ الْهُدى وَ يَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ : با اينكه دلائلى روشن در دسترس مردم قرار گرفته و حق آشكار شده است ، چه مانعى بر سر راه آنها هست كه ايمان نمىآورند و خدا را در برابر معصيتهاى خود استغفار نمىكنند ؟ حتماً ميخواهند همانطورى كه نسبت به گذشتگان سنت ما بوده است كه آنها را گرفتار عذاب و هلاك ميكرديم ، براى اينان نيز عذاب و بلا بفرستيم . بطورى كه غافلگير شوند و ناخودآگاه ، تباه گردند . أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ قُبُلًا : يا اينكه ميخواهند عذاب ما را بالعيان ، در برابر خود بنگرند . مقصود اين است كه : آنها با خوددارى از ايمان و استغفار ، بمنزلهء كسى هستند كه طلب عذاب ميكنند تا از روى ترس ، ناچار شوند و ايمان بياورند ، زيرا
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۵ — صفحه 85
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۸۵