حسن گويد : جن ، اولاد ابليس است . بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا : اين ستمكاران ، بدكارى را به جاى عبادت پروردگار خود انجام ميدهند . چه ابليس را اطاعت مىكنند . اين معنى از حسن است . قتاده گويد : يعنى بد است كه بجاى طاعت خدا ، طاعت شيطان را پيشه كنند . ما أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ : من براى آفرينش آسمانها و زمين و آفرينش ابليس و ذريهاش ، آنها را احضار نكردم و از آنها كمك نخواستم . پس قدرت من كامل است و نيازى به يارى شيطانها نداشته و ندارم و نبايد بجاى من از آنها اطاعت كرد . وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً : من هرگز شيطانها را كه گمراه كنندهء مردم هستند ، بكمك نميخواهم . اكثر اوقات ، كلمهء « عضد » را به معناى كمك ، استعمال مىكنند . علت اينكه كلمه را مفرد آورده ، اين است كه با فاصلههاى آيات ، موافق باشد . برخى گويند : يعنى شما شيطانها را طورى پيروى مىكنيد كه گويى آنها را داراى چنان علمى ميدانيد كه ديگران از آن محروم هستند ، در حالى كه من آنها را از خلقت آسمانها و زمين و حتى خودشان ، مطلع نساخته و به آنها علم خلقت اشياء را نبخشيدهام . چرا از آنها پيروى مىكنيد ؟ ! برخى گويند : يعنى من مشركين عرب را براى آفرينش آسمانها و زمين و خودشان حاضر نساختهام . آنها در آن وقت موجود نبودند . من آنها را از نيستى به هستى آوردم . از كجا مىگويند : فرشتگان ، دختران خدايند و از كجا اين ادعا را ساختهاند ؟ ! وَ يَوْمَ يَقُولُ نادُوا شُرَكائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ : همين كه روز قيامت فرا رسيد ، خداوند به اين بت پرستان مىفرمايد : آنها را كه در دنيا شريك من مىپنداشتيد ، بخوانيد ، تا عذاب را از شما دور كنند و شما را رهايى بخشند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۵ — صفحه 81
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۸۱