فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ : در اينجا آنها را تهديد كرده ، گويد : هر كه خواهد ايمان آورد و هر كه خواهد كافر شود . إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها : ما براى كافرانى كه به خود ظلم كردند و غير خدا را پرستيدند ، آتشى فراهم كردهايم كه سرا پردههاى آن ، ايشان را محاصره كند . اين معنى از ابن عباس است . قتاده گويد : منظور اين است كه : پيش از رسيدن آنها به آتش ، دود و شعلهء آن ايشان را محاصره خواهد كرد . چنان كه در جاى ديگر مىفرمايد : إِلى ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ - شُعَبٍ ( مرسلات 30 : به سايهاى مىروند كه داراى سه شعبه است ) ابو مسلم گويد : آتش جهنم از هر طرف آنها را محاصره مىكند ، از اين جهت است كه به خيمه تشبيه شده است . وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالْمُهْلِ : اگر از فرط تشنگى بفرياد در آيند و آب بخواهند ، به آنها آب داده مىشود ، اما چه آبى ؟ ! ابن مسعود مىگويد : آبى بدانها داده مىشود كه همچون مس گداخته است . برخى گويند آبى چون ته ماندهء روغن زيتون به آنها داده مىشود كه وقتى سرشان را به آن نزديك مىكنند ، پوست صورت و سرشان كنده مىشود . روايتى هم به همين مضمون وارد شده است . ابن عباس گويد : مثل درد زيتون است . مجاهد گويد : چرك و خون است . سعيد ابن جبير گويد : آب جوش است . ضحاك گويد : آب سياهى است . جهنم و آب آن و اهل آن و درخت آن همه برنگ سياه هستند . يَشْوِي الْوُجُوهَ : آبى كه چون به صورت نزديك شود ، صورت را مىگدازد . اين نوع ، پاسخ ، فريادرسى نيست . لكن از آنجا كه در پاسخ استغاثه و كمكخواهى آنهاست فريادرسى خوانده شده است . بِئْسَ الشَّرابُ وَ ساءَتْ مُرْتَفَقاً : اين ماده جوشان و تنفر آور ، بد آبى است و جهنم ، بد تكيهگاهى است . مجاهد گويد : يعنى جهنم براى اهل آن بد محل اجتماعى است . ابن عباس و عطا گويند : يعنى بد منزلى است .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٥ — صفحة 53
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٥٣