رجم : سنگباران كردن ، بدگويى كردن و ناسزا گفتن .
ملى : روزگار طولانى .
حفى : صاحب لطفى كه همهء نعمتها را مىبخشد . مبالغه كننده در سؤال .
لسان : زبان مدح و ذم . شاعر گويد :
انى اتتنى لسان لا اسر بها * من علو لا عجب منها و لا سخر
جاءت مرجمة قد كنت احذرها * لو كان ينفعنى الاشفاق و الحذر
يعنى : از « علو » زبانى به من رسيد كه از روى تعجب و مسخره نبود و من به آن مسرور نمىشوم ، من از زشتگويى آن حذر مىكنم . لكن ترسيدن و حذر كردن ، سودى ندارد .
اعراب :
يا ابت : گويند اين تاء بدل از ياء است .
مليا : مفعول فيه كلا : مفعول به براى « جعلنا »
مقصود :
اكنون بشرح قصهء ابراهيم خليل ( ع ) پرداخته ، مىفرمايد :
وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِبْراهِيمَ إِنَّهُ كانَ صِدِّيقاً نَبِيًّا
: در قرآن كريم ، ابراهيم را كه پيامبرى بود تصديق كنندهء امور دين ، ياد كن . اين معنى از ابو على جبائى است .
ابو مسلم گويد : يعنى مردى بود بسيار راستگو . . .
إِذْ قالَ لِأَبِيهِ يا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ ما لا يَسْمَعُ وَ لا يُبْصِرُ وَ لا يُغْنِي عَنْكَ شَيْئاً
:
ابراهيم به آزر گفت : پدر ، چرا كسى را مىپرستى كه چيزى نمىشنود و عبادت كنندگان خود را نمىبيند و در امور زندگى اين جهان براى تو نفعى ندارد و سود و زيانى به تو نمىرساند . ؟ !
يا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ ما لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِراطاً سَوِيًّا
:
تاء « ابت » به منظور مبالغه است . يعنى : پدر ، من نسبت بمقام خداوند داراى معرفتى