اعراب :
نزلا : اگر به معناى « منزل » باشد ، خبر « كان » و اگر به معناى غذاى مهمان باشد ، مضاف در تقدير است . يعنى : « ثمار جنات الفردوس نزلا » ممكن است جمع نازل باشد و در اين صورت حال است از ضمير « لهم » « كانت » يعنى : « كان فى علم اللَّه قبل ان يخلقوا »
مقصود :
قبلا در حالات كافران سخن گفت و اينك در بارهء حالات مؤمنان مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ كانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا
: كسانى كه خدا و رسولش را تصديق كردند : در حكم و علم خدا گذشته است كه باغهاى فردوس برين جايگاه ايشان است . قتاده گويد : فردوس ، وسط بهشت و بهترين جاى آن است .
عبادة بن صامت از رسول گرامى نقل كرده است كه : « بهشت را صد درجه است و ميان هر دو درجه ، فاصلهاى است به اندازهء آسمان و زمين . فردوس درجهء عالى بهشت است و نهرهاى چهارگانهء بهشت از آنجا جارى مىشود . هر گاه از خدا سؤال مىكنيد ، فردوس را از خدا بخواهيد » .
خالِدِينَ فِيها لا يَبْغُونَ عَنْها حِوَلًا
: اينان همواره در فردوس برين هستند و كمبودى ندارند كه بخواهند از آنجا بجاى ديگر بروند .
قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً
: اى پيامبر ، بمردم بگو : اگر دريا براى نوشتن كلمات خدايم ، مركب شود ، پيش از بپايان رسيدن كلمات ، دريا تمام مىشود ، اگر چه آب درياى ديگرى نيز بكمك آن در آوريم .
مقصود از كلمات خدا ، احكام و مقدرات است . برخى گويند : مقصود مخلوقات الهى است . چنان كه در بارهء عيسى مىفرمايد :
وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى
مَرْيَمَ
يعنى عيسى كلمهء خداست كه بمريم القا كرد ، ابو مسلم گويد : منظور از وعد و وعيد است . برخى گويند :
هامش
( بجاى « بالضحى » بهتر بود « بالدجى » و بجاى « الغر » بهتر بود « البيض » و بجاى « يقطرن » بهتر بود « يسلن » يا « يفضن » مىگفت . ابو على فارسى منكر داستان نابغه بود .