أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا ( مريم 83 : ما شيطانها را بسوى كافرها فرستادهايم و بر آنها مسلطشان ساختهايم تا آنها را تحريم كنند ) مىباشد . اين معنى از حسن است . جبائى گويد : يعنى مردمى مؤمن را فرمان داديم كه با شما بجنگ و جهاد پردازند ، زيرا ظاهر « عبادا لنا و بعثنا » غير از اين نيست . ابو مسلم گويد : ممكن است آنها مردمى مؤمن بودهاند كه خداوند ايشان را مأمور جهاد با بنى اسرائيل كرده و ممكن است مردمى كافر بودهاند كه يكى از پيامبران خدا آنها را تشويق بجنگ با بنى اسرائيل كرده ، تا يكديگر را تباه كنند ، زيرا « ز هر طرف كه شود كشته سود اسلام است ! » فَجاسُوا خِلالَ الدِّيارِ : زجاج گويد : يعنى آنها ديار بنى اسرائيل را زير پا گذاشتند و همه جا گردش كردند ، تا اگر كسى باقى مانده است ، او را بقتل رسانند . وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولًا : آنچه وعده شده بود ، قطعى و حتمى بود . ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ : سپس دولت را به شما برگردانيديم و شما را در برابر آنها مورد حمايت قرار داديم و زندگى شما را به وضع سابق برگردانيديم . وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ : و مال و اولاد شما را زياد كرديم و شما را صاحب نيرو و استعداد گردانيديم . وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً : و جمعيت شما را بيشتر از جمعيت دشمنانتان گردانيديم . إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ : اگر در گفتار و كردارتان ، نيكى پيشه كنيد ، فايده و پاداش آن به خود شما باز مىگردد . در دنيا بر دشمنان غالب مىشويد و در آخرت ، پاداش نيكى خود را از خداوند مىگيريد . وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها : و اگر بدى پيشه كنيد ، زيان آن به خود شما باز مىگردد . از آنجا كه اين جمله ، در مقابل جملهء پيش است ، از اين جهت ، « فلها » گفته است . مثل « اساء الى نفسه » در مقابل « احسن الى نفسه » ، بنا بر اين « فلها » يعنى « فاليها » مثل « لهم اللعنة »
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۴ — صفحه 90
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۹۰