پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۰ — صفحه 272

پدیدآورندگان:

ص۲۷۲

بيان آيه 73 تا 75

لغت :

فتنة : آزمايش . اين كلمه در معناى كفر و شرك استعمال مىشود . مثل : « وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ » ( بقره 217 : فتنه شرك از آدمكشى بزرگتر است ) و مثل : « وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ » ( بقرة 193 : با آنها بجنگيد تا فتنهء شرك باقى نماند ) و در معناى عذاب هم استعمال مىشود . مثل : « جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّهِ » ( عنكبوت 1 : عذاب مردم را مثل عذاب خدا قرار داد ) و مثل : « ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ » ( ذاريات 14 : عذاب خود را بچشيد ) و همچنين در معناى معذرت و قتل . مثل : « ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ » ( انعام 23 : آن گاه معذرت ايشان نبود ) و مثل : « إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ » ( نساء 101 : اگر بترسيد كه شما را بكشد ) و نيز به معناى آشوب و گرفتارى بود از بلا . مثل : « وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ » ( عنكبوت 3 : آنها را كه پيش از ايشان بودند ، آزمايش و گرفتار كرديم ) اين تفصيل ، اقتباس است از گفتار امام صادق ( ع ) . كريم : نيكوكار و بزرگوار . رزق كريم يعنى روزى بزرگ و فراوان .

مقصود :

اكنون خداوند به منظور بيان حكم كافران مىفرمايد : وَ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ : ابن اسحاق و قتاده گويند : يعنى مردم كافر ياران يكديگرند . ابن عباس و ابو مالك گويند : يعنى از يكديگر ارث مىبرند . إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسادٌ كَبِيرٌ : اگر آنچه در خصوص همكارى و كمك و تبرى از كفار ، به شما دستور داده شد ، انجام ندهيد ، در روى زمين فتنه و فسادى بزرگ واقع مىشود . مقصود از فتنه ، در اينجا گرفتاريى است كه از راه