تنازع : اختلاف سلامة : نجات از آفت صدر : سينه و جايگاه قلب كه صدر نشين بدن است .
التقاء : برخورد كردن . برخورد دو سپاه را « التقاء » گويند .
اعراب :
اسفل : نصب آن بنا بر اين است كه صفت مجرور محذوف باشد ، زيرا غير منصرف است . ممكن است ظرف باشد .
مقصود :
اكنون خداوند در بارهء كمكهاى خود در جنگ بدر به مسلمين مىفرمايد :
إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا
: ابن عباس گويد : منظور اين است كه خداوند قادر است كه شما را يارى كند ، زيرا هنگامى كه در كنار وادى نزديك بمدينه بوديد و ذلت و زبونى دامنگير شما شده بود ، شما را يارى كرد .
وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوى
: در آن وقت ، مشركين هم در آن طرف وادى كه از مدينه دور تر بود فرود آمده بودند .
وَ الرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ
: ابو سفيان و همراهانش كه همراه كاروان بودند ، در محلى پايينتر ، در طرف ساحل دريا قرار داشتند . كلبى گويد : در سه ميلى ساحل دريا بودند .
در اينجا خداوند به اين مطلب اشاره مىكند كه دو لشكر بدون ميعاد قبلى ، روبروى هم قرار گرفتند و مسلمين با كمى عده گرفتار كم آبى و رملى شده بودند كه پاى آنها در آن فرو مىرفت ، اما مشركين داراى عدهء بسيارى بودند و آب را هم در اختيار داشتند و كاروان - كه حامل اموال تجارتى ايشان بود - در پايينتر آنها قرار داشت . با اينهمه ، خداوند ، مسلمين را يارى كرد ، تا بدانند كه پيروزى از جانب خداست .
وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ
: اگر براى گرد آمدن در محل جنگ ، وعدهاى گذاشته بوديد و از كثرت جمعيت آنها مطلع مىشديد ، تاخير مىكرديد و مرتكب خلف وعده مىشديد . اين معنى از ابن اسحاق است . برخى گويند : يعنى