تشيع : اماميان و زيديان
شيعيگرى با ارجگذارى مذهبى به على ( ع ) و خاندان پيامبر ( اهل بيت ) در كوفه عراق پا گرفت . اين كيش تا چندگاهى پس از پايان يافتن شورش شيعيان كوفه به رهبرى مختار به سود پسر على ( محمد پسر حنفيه ) بر ايران تأثيرى نداشت . يكى از جنبشهاى فرقهاى كه از اين شورش پديد آمد ، فرقه هاشميه نخستين فرقه شيعه بود كه پيام انقلابى خود را در ايران پراگنده ساخت . تا پايان دوران امويان موجى از تشيع انقلابى ملهم از كيسانيان ايران را فرو گرفت و پيروانى بسيار را گرد آورده پس از پيروزى انقلاب كه به برآمدن خلافت عبّاسى و تغيير مسلك بعدى عباسيان به سود اهل سنت انجاميد ، اين شاخه از شيعه به همان شتابى كه پديد آمده بود تجزيه شد هر چند برخى از اعتقادها و الهامهاى آن در ميان خرميان زنده ماند . ويژگى همگانى آن در استان گزافهآميز ايرانى درباره ابو مسلم قهرمان شهيد آن « 1 » ، نهضت بازتاب يافته است كه تا سده يازدهم / هفدهم هنوز واكنشى خشمانگيز در ميان عالمان شيعه امامى ايرانى كه نسبت به اين مسلك انحرافى همدردىيى نداشتند ، برمىانگيخت « 2 » .
دو جنبش بعدى فرقهاى شيعه كه به پهنه ايران راه يافت نيز از كوفه ريشه
هامش
( 1 ) .See . I . Melikoff , le » Porte - hache « du Khorasan dans la tradition e'piqueturco - iranienne. ( 2 ) . غ . ح . يوسفى « ابو مسلم خراسانى » درE . Ir