نوع ششم - الف فعل مجهول « 1 » :
و آن مبنى بر ضمّه است و در چهار مورد آمده است : بر وزن « أفعل » ؛ مانند أُخْرِجْنا ( بقره ، آيهء 246 ) . الف « استفعل » مانند گفتار خداوند اسْتُجِيبَ لَهُ « 2 » ( شورى ، آيهء 16 ) و همچنين اسْتُحْفِظُوا ( مائده ، آيهء 44 ) . الف « افتعل » مانند قول پروردگار ابْتُلِيَ ( احزاب ، آيهء 11 ) و اضْطُرَّ ( بقره ، آيهء 173 ) ، و اجْتُثَّتْ ( ابراهيم ، آيهء 26 ) و همچنين الَّذِي اؤْتُمِنَ ( بقره ، آيهء 283 ) . در اصل « اؤتمن » بر وزن « افتعل » بوده است ، همزهء ساكن را به علت ضميمه كردن آن به ما قبلش براى ابتدا به همزهء مضموم به واو تبديل نمودند . كسائى [ يكى از قرّاء سبعه ] در غير قرائت قرآن اجازه داده است كه هر دو همزه در ( اؤتمن ) به تحقيق خوانده شود « 3 » . امّا الف در وزن « انفعل » ؛ مثل « انقطع » در قرآن نيامده و به اين جهت در اين باره سخن نمىگوييم . حركت الف در اين مورد ( فعل مجهول ) فقط ضمّه است ؛ زيرا فعل مجهول اقتضاى دو چيز ( فاعل و مفعول ) دارد ، به اين جهت حرف اوّل آن را ضمّه مىدهند تا بر هر دوى آنها دلالت كند ؛ زيرا ضمّه قوىترين حركت است ؛ مانند جايى كه گفته شود : « زيد