سبب دوم - تشديد :
مدّى كه سبب آن تشديد است بر دو قسم است : لازم و عارض . مدّ لازم : مدّ آن بدون هيچ اختلافى واجب است ؛ مانند دَابَّةٍ ( بقره ، آيهء 164 ) ؛ نيز ؛ أَ تُحاجُّونِّي ( انعام ، آيهء 80 ) ، و هاتَيْنِ ( قصص ، آيهء 27 ) در قرائت كسانى كه آن را مشدّد خواندهاند « 2 » . « اهل اداء » در مقدار مدّ آن اختلاف دارند « 3 » . عدهاى مىگويند : كمتر از مدّ همزه است « 4 » ؛ يعنى به اندازهء مدّ همزه در قرائت عاصم ، نه قرائت حمزه . اين رأى را ابو الحسن سخاوى اختيار كرده است . ديگران آن را طولانىتر از مدّ همزه مىدانند ، [ اين نظر مكّى و غير او است . برخى ديگر مىگويند : مدّ آن به اندازهء مدّ همزه است ] « 5 » و اين را عثمان بن سعيد ( ابو عمرو دانى ) اختيار كرده است و ظاهر كلام بسيارى از مؤلفان كتب قرائات است . من مىگويم همهء اين اقوال خوب است ، امّا آن چه من اختيار كردهام ، مفصّل است : در مواردى ؛ مانند « اتحاجّونّى » و « هاتين » نظر ابو عمرو دانى را ، و در جايى كه سكون ، لازم غير مشدّد است ؛ مانند « نون » ، « ميم » ، « سين » و « لام » در ابتداى سورهها ، نظر مكّى را برگزيدهام .