برانگيزد و دانشت بسيار شود . به مدت يك ماه از آن چيزها بياموزى كه در همه دهر از زبان مردم نياموزى . معلمى است كه تو را نمىآزارد و نمىراند اگر تو از او ببرى او از تو نمىبرد .
عبيد الله بن محمد بن عايشهء قرشى گويد كه اخبار هم دين را اصلاح مىكنند و هم دنيا را . پرسيدند دنيا را دانستيم ، آخرت را چگونه ؟ گفت در آنها چيزهايى است كه سبب عبرت مردم شود و خداوند در سورهء يوسف ( آيهء 111 ) گويد :
« لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ »
. و نيز گويد خداى تعالى
« وَ مَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ »
( النور 34 ) و نيز
« كَذلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْباءِ ما قَدْ سَبَقَ »
( طه ، 99 ) . يكى از ايشان فرزند خود را پند مىداد كه بر تو باد به خواندن اخبار كه هيچ كلمهء هدايتآميزى را از تو دريغ ندارد و تو را از زشتكارى نهى مىكند .
از امير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع ) آوردهاند كه فرمود : [ 1 ] دلهاى خود را آرامش بخشيد و براى آنها طرفههاى سخن حكمت بگوييد زيرا دلها نيز چون تنها ملول مىشوند .
ابو زيد انصارى جز به نحو نمىپرداخت ، خلف احمر او را گفت : تو تنها به نحو مىپردازى ، كم ديده شده كسى كه جز نحو نمىداند به مقامى ارجمند رسيده باشد ، به اخبار و اشعار هم بپرداز .
ابن مقفع در كتابى كه در ادب نوشته گويد [ 2 ] : سپس در اخبار دلپذير بنگر و حفظ كن زيرا مردم به شنيدن اخبار حريصند ، به ويژه ، آن چه سبب شادمانى مردم مىشود . بيشتر مردم هر چه را مىشنوند حكايت مىكنند و وقعى نمىنهند كه از كه شنيدهاند . و اين سبب فساد در صدق و سستى رأى مىشود و اگر توانى از چيزى خبر مده مگر آنكه تو خود آن را راست پندارى و اگر براى صدق گفتارت نيازمند برهان باشى ، چنان كن .
عبد الملك بن مروان به حجّاج نوشت كه مردى را نزد من بفرست كه عالم به حلال و حرام باشد و اشعار و اخبار عرب را بداند تا مرا يار و انيس باشد . او نيز شعبى را فرستاد كه در ميان مردم آن روزگار كس جامع اين صفات نبود . شعبى مىگفت : به هركس برخوردم از واليان و مردم عادى همه نيازمند من بودند و من به آنان نيازى نداشتم ، جز
هامش
[ 1 ] بنگريد به بهجة المجالس 1 : 115 .
[ 2 ] رسائل البلغاء : 94 .