تواناست ، درحالىكه اين سخن آنان : « چيزى جز طبيعت كور وجود ندارد » انكار و نفى اين نيرو است و معناى اين سخن چنين مىباشد : طبيعت هم درك مىكند و هم درك نمىكند ، هم مىداند و هم نمىداند .
يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ لا بُشْرى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ .
مشركان پيشنهاد كردند كه فرشتگان بر آنها فرود آيند . خدا در پاسخ فرمود : روزى خواهد آمد كه آنان فرشتگان را در آنروز مىبينند و آنروز قيامت است ، لكن در اينروز هيچگونه مژدهء نيكى براى آنان وجود ندارد ، بلكه روز قيامت ، روز سختى و مجازات براى آنان و ديگر جنايتكاران است : « روزى كه عذابى از فراز سر و زير پاى ، آنها را دربر گيرد و خدا بگويد : براى اعمالى كه مىكردهايد اينك عذاب را بچشيد » . « 1 »
وَ يَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً .
ضمير « يقولون » به فرشتگان برمىگردد و معناى جمله چنين است : فرشتگان به جنايتكاران مىگويند : امروز بر شما حرام است كه آنچه را دوست مىداريد ، ببينيد و يا بشنويد . برخى مىگويند : ضمير به مجرمان برمىگردد ، زيرا نزديكتر است . بنابراين ، معناى جمله چنين مىشود : جنايتكاران به فرشتگان مىگويند : آزاد دادن و عذاب كردن ما بر شما حرام است . هريك از اين دو تفسير جايز است و به معناى واحد بازمىگردد و آن اينكه جنايتكاران از بدى و وحشت روز قيامت در هراسند .
وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ .
گناهكاران گمان مىكردند كه عملشان در اين روز به آنها سود مىبخشد .
فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً .
ولى ما عمل آنان را چون ذرات خاك بر باد داديم ؛ زيرا بدون ايمان و اخلاص انجام شده بود . از اين قبيل است سخن خداوند در سورهء ابراهيم ، آيهء هيجدهم : « مثل اعمال كسانى كه به خدا كافر شدهاند چون خاكسترى است كه در روزى طوفانى بادى سخت بر آن بوزد . توان نگهداشتن آنچه را كه به
هامش
( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 55 .