حاصل نگردد .
شرايط تكليف : فاضل مقداد ( رحمه اللّه ) براى تكليف شرايطى ذكر نموده كه يك قسمت آن متعلق بنفس تكليف و قسمتى راجع بمكلّف ( بكسر لام ) و قسمتى هم راجع بمكلف ( بفتح لام ) است .
اما شرايط تكليف را چهار چيز دانسته .
اول - آنكه داراى مفسده نباشد ، دوم - اينكه قبل از صدور فعل باشد سوم - وقوعش ممكن باشد .
چهارم - صفتى زائد بر حسن داشته باشد « 1 » .
و شرايط مكلف ( بكسر لام ) را هم چهار امر شمرده :
اول - اينكه عالم بصفات فعل از حسن ، قبح ، مصلحت و مفسده باشد دوم - به مقدار استحقاق مكلفين از ثواب و عقاب دانا باشد .
سوم - بر ايصال و رسانيدن حق هر مستحقى از ثواب يا عقاب قادر باشد .
چهارم - اينكه فاعل قبيح نباشد .
و شرايط مكلف ( بفتح لام ) را سه چيز ذكر نموده :
اول - قدرت بر فعل يا ترك آن داشته باشد .
دوم - علم به تكليف يا امكان تحصيل آن را دار باشد .
سوم - اسباب و آلات فعل براى وى ميسر باشد .
ولى اين شرايط روى مذاق متكلمين است و مطلب زيادترى از آنچه قبلا ذكر شد ( در مباحث عدل ) ندارد .
و محققين شرايط عامه تكليف را چهار چيز شمردهاند : بلوغ ، عقل ، قدرت و علم ، و بايد دانست كه اين شرايط بيك نحو نيست بلكه با هم تفاوت
هامش
( 1 ) اين شرط بنا بر مذاق فاضل مقداد ( رحمة اللّه عليه ) است تا مباح را خارج كند زيرا فعل مباح را حسن ميداند و تحقيق در آن مبحث اول از عدل گذشت .