امضاى قونسول دولتى عليه مقيم باطوم بوده باشد ، در باطوم توقف كرده و ساير كارهايى كه داشته باشد ، صورت داده ، عازم بشوند ، و بعد از اين دو روز ، اگر چنانچه يك كشتى موجود و حاضر باشد ، بروند .
در صورت عدم كشتى ، هر چند روزى كه بوده باشد ، بايد منتظر حركت كشتى بشوند و اكثر اوقات ، بنا به عدم تصادف وقت لامحاله پنج شش روز توقف در باطوم خواهند نمود .
و از حجاج معدودى به ملاحظه پاكى منزل و مسلمان بودن خدمتكارها و ساير چيزها و اكثريت به ملاحظه زيادى كرايه ساير جاها و بسيار شدن مخارج ، لزوماً بايد در قهوهخانههايى « 1 » كه از ملت اسلام ، اعم از تبعه دولت عليّه و تركها و از مسلمانهاى قفقازيه كه در باطوم تربيت شده است ، منزل نمايند .
و اين قهوهخانهها عبارت است از شش و هفت محل و مباشرين اين قهوهخانهها متجاوز از پنجاه نفر مىباشد و در اين ضمن ، همه رجوعات و كارهاى حجّاج از قبيل درست كردن تذكره و گرفتن بليط كشتى و تهيه نمودن لوازمات و غيره ، كلًا و جزواً با همان اشخاص قهوهچىها بود تا روز حركت كشتى كه حجاج را برده ، به كشتى بگذارند .
و اين شش و هفت محل كه با تفاوت ، هر كدام ده نفر يا كم زياد مىباشند ، در كرايه منزل و چاى فروشى و تدارك نمودن ساير لوازمات حجّاج ، هر كدام علاوه هستند و دخل تصرف و مشاركت با همديگر ندارند ، ولى در قوميان « 2 » بليط كشتى كه جهت حجّاج خواهند گرفت ؛ خواه به حجّاج تبعه دولت عليّه ، خواه به حجاج تبعه روسيه از اهل قفقاز و تركستان ، و خواه از اهل بخارا ، هر كشتى كه حجاج برمىدارد ، از اداره و آكندان كشتى گرفته ، بدون تفاوت در ميان آدمهاى اين چند محل قسمت مىنمايند .
و قرار كرايه كشتى همه وقت از باطوم تا اسلامبول كه عبارت از سه درجه بوده
هامش
( 1 ) . متن سند : قهوهخانهاى .
( 2 ) . ظاهرا منظور كميسيون باشد ؛ يعنى حقالعمل يا حق دلالى .