موافقت هم ذكر شد ولى اظهر اقوال اينست كه هر حكمى در ساير موارد عامين من وجه در باب تعارض مطرح شده اينجا هم مطرح است و آن اينكه تعارضا و تساقطا و يرجع الى الاصول العمليه و اقوال ديگرى هم وجود دارد .
الخلاصه :
بند اول : تخصيص عام منطوقى با خاص مفهومى چه موافقت يا مخالفت جايز است .
بند دوّم : عام مفهومى با خاص منطوقى قابل تخصيص است .
بند سوّم : اگر دليل عام با مفهوم عام و خاص من وجه بودند احكام ساير مواردى را پيدا مىكند كه دليلين عامين من وجه باشند .
7 - استثناء واحد و جملات متعدد
مبحث هفتم از مباحث عام و خاص راجع به اينست كه گاهى در كلام يك عام و بدنبال آن يك استثناء ذكر مىشود مثلا مىگويد : اكرم العلماء الّا زيدا در اينجا واضح است كه استثناء به همان عام مذكور عود كرده و زيد نام را از علماء حكما اخراج مىكند و گاهى چندين عام پشت سر هم ذكر مىشود و بدنبال هركدام استثنائى مىآيد مثلا مىگويد : اكرم العلماء الّا الفساق منهم ، اكرم الفقراء الّا الفساق منهم ، جالس الحكماء الّا الفساق منهم و . . . در اينجا هم لا شك در اينكه هر استثنائى به عام ماقبل خود برمىگردد و محل بحث نيست و گاهى چندين عام پشت سر هم ذكر مىشود و در پايان يك استثناء مىآيد ولى قابليت عود به بقيهء جملات را ندارد و تنها ميتواند به جملهء اخيره عود كند و لا غير مثلا فرموده :
اكرم العلماء و جالس الفقراء الّا الجهال منهم كه اين استثناء به عام اولى قطعا بر نمىگردد زيرا كه جهال تخصصا و موضوعا از العلماء بيرون هستند و گاهى دو يا