چاپ پرغلط محمد قزوينى
. . . [ آقاى شاملو ] مىگويند : « بطور قطع در اين مورد و در بسيارى موارد ديگر ، آنچه ما را به حقيقت راه مىنمايد آشنائى عميق با روح و زبان حافظ است نه با نسخهء بدلها » « 1 » نيز در محل ديگر به شخصى كه : « به چگونگى انديشهء حافظ راه برده باشد » ، اشاره مىكنند ( و گويا از جمله ، خودشان « 2 » را در نظر دارند ) همچنين مىگويند : « براى تحقيق در غزلهاى حافظ بايد از نفس پاك خود او همت خواست » . « 3 » من كه به سهم خود در چهل و يكى دو سال اخير از عمر خودم كه گرفتار كار حافظ بودهام هنوز نفهميدهام به چه نحو در ضمن جستجو براى حافظ صحيح مىتوانم « از نفس پاك خود او « 4 » همت بخواهم » . اين سخن آقاى شاملو مرا به ياد آن مىاندازد كه چند ماه پيش نيز تعجب سادهلوحانهئى كردم از اينكه چگونه آقاى ايرج افشار موفق شدهاند عمل مقابلهء سادهء يك نسخهء خطى ناقص از ديوان حافظ را با چاپ پرغلط محمد قزوينى : « به مدد روح قدسى صفات و پاك سرايندهء اشعار » ، به پايان برسانند . ( ديوان كهنهء حافظ ص 474 ) .
مسعود فرزاد ( استاد دانشگاه شيراز از : حافظ ، گزارشى از نيمه راه - شمارهء 44 انتشارات دانشگاه شيراز ( يكى از كتابهاى يازدهگانهء حافظ ، تحقيق از فرزاد ) صفحهء پ - 89 ) .
پاورقی
( 1 ) . نوشتهء احمد شاملو ، كتاب حافظ ، گزارشى از نيمه راه - از انتشارات دانشگاه شيراز ، شمارهء 44 - صفحهء ( پ - 68 ) .
( 2 ) . خودشان يعنى احمد شاملو . ( ح ) .
( 3 ) . . . . خود او همت خواست ، ممكن است كمى « املى » به نظر آيد ، اما به طور قطع حقيقتى است . . . ( نوشتهء شاملو ، نقل از : « حافظ ، گزارشى از نيمه راه » چاپ 11 / 7 / 1352 چاپخانهء كيهان . صفحهء : پ - 67 ) .
( 4 ) . خود او - حافظ . ( ح )