وى پس از 20 سالگى به نجف اشرف كوچيد و در درس محقق اردبيلى حاضر شد . علامه بزرگوار سيد حسن صدر مىنويسد : « 1 »
« از تاريخ مالكيت او بر كتاب جمهرة اللغة - اوائل ماه رمضان 983 ق - برمىآيد كه او در آن سال 24 ساله بوده است . پس مهاجرتش به نجف بايد پس از بيست سالگى بوده باشد ، زيرا وى مدت زيادى در نجف نمانده و بنا به نوشته اكثر منابع مدت توقف او در آنجا حدود دو سال بوده است .
كيفيت تحصيل وى و صاحب مدارك اينگونه بود كه درخواست كردند هر آنچه را كه در اجتهاد و استنباط احكام دخالت دارد بدانها بياموزد .
مقدس اردبيلى قبول نمود و نخست مقدارى از منطق و اشكال ضروريه آن را بديشان بياموخت ، سپس شرح عميدى بر تهذيب الاصول علامه حلّى را شروع كرد و مباحث زايد را متروك مىگذاشت . روزى آنان از استاد درخواست كردند كه از آنجا كه وسايل اقامت بسيار در نجف اشرف براى آنان فراهم نيست ، لذا فقط مطالبى را كه در هنگام مطالعه نفهميدهاند ، خوانده و مورد بحث و مذاكره قرار داده و مواردى را كه خودشان در موقع مطالعه فهميدهاند مسكوت گذاشته و فقط عبارت را بخوانند .
محقق اردبيلى اين پيشنهاد را پسنديده و مدتى به همين روش مشغول تحصيل بودند ، لكن گروهى ايشان را استهزاء مىكردند . مقدس فرمود :
پس از اندكى ايشان به وطن خودشان برگشته و مصنفات آنان به دست شما مىرسد . در حالى كه شما هنوز اسير و سرگيجه مباحث بىنتيجه شرح مختصر عضدى بوده باشيد . اينك در اثر حسن نيت و پاكى بين آموزگار و دانشآموز به اندك فاصله به وطن خودشان مراجعت نموده و سيد محمّد مدارك را نوشته و شيخ حسن نيز منتقى و معالم را تصنيف نموده و نسخه آنها در حال حيات اردبيلى به نجف آمد . « 2 »
هامش
( 1 ) . همان ، ص 139 .
( 2 ) . همان ، ص 142 .