كلام
3 . رساله در خلافت « 1 » رجال
4 . معجم رجال الحديث
اين كتاب يكى از كمنظيرترين كتب رجالى شيعه ، و در برگيرنده احوال 15676 نفر است كه با نگارش زيبا و ترتيب جالب و تحليل و منهج علمى در 23 جلد به چاپ رسيده است .
مؤلف در اين كتاب در ترجمه هر شخص ، تمام راويان از او ، و يا كسانى كه شخص راوى از آنان نقل مىنمايد را ذكر كرده و جاى روايات وى را در كتب اربعه معين نموده و با اين كار ، مشكل « مشتركات » را نيز حل كرده است . علاوه بر اين ، در احوال راوى دقت كرده و درستى يا نادرستى طريق شيخ مفيد يا طوسى را به او معلوم كرده است . فايده اين كار اين است كه شخصى تمام روات يك خبر را ملاحظه كرده و مىبيند تمام آن ثقه هستند و حكم به صحت روايت مىكنند در حالى كه غافل از آن است كه طريق شيخ طوسى و يا مرحوم مفيد به آن راوى ضعيف است و لذا روايت هم ضعيف مىشود .
جلد اول كتاب در برگيرنده 6 مقدمه سودمند است :
1 . دليل احتياج به علم رجال و پاسخ به منكرين اين دانش
2 . معيارهاى علمى كه به كمك آن وثاقت و حسن احوال راوى ثابت مىشود
3 . بحث دربارهء توثيقات متأخرين همچون سيد بن طاووس ، علامه حلّى ، ابن داود و علامه مجلسى
4 . مناقشه و بحث دربارهء ساير توثيقات عامه مانند : اصحاب امام صادق در
هامش
( 1 ) . طريحى ، مقدمهء دليل المعجم ، ص 20 .