محقق نيز در شرايع همين عبارت را فرموده است :
صاحب جواهر پس از جمله « ما استطاع » مىفرمايد : لا اصل و الاجماع بقسميه و ما تقدم من النصوص فى المحارب بل و عن غيره الاصل و عموم الاعانة على البر و غير ذلك .
يعنى براى انسان جايز است تا محارب ، مهاجم ، دزد و مانند اينها را از خود و حريم و مال خود ، در صورتى كه بتواند منع نمايد .
ترديدى نيست كه دفاع از امور مذكوره به حكم عقل فطرى بلكه غريزى ثابت است .
البته تنها انسان نيست كه به حكم عقل فطرى از خود دفاع مىكند ، بلكه حيوانان نيز به حكم غريزهاى كه در نهاد آنها وجود دارد از خود در برابر هر گونه خطرى كه مىخواهد متوجه آنها شود دفاع كرده و اگر قدرت بر دفاع نداشته باشند ، فرار مىكند . رواياتى نيز كه در ابتداى سخن نقل شد به همين امر فطرى و غريزى بر مىگردد .
و بر همين اساس است كه كليه مذاهب مختلف و حتى ملل غير مذهبى ، حق دفاع از خود را امرى مسلم و قطعى تلقى نموده و هيچگونه ترديدى از اين جهت به خود راه نمىدهند .
و در اين راستا حتى اگر مهاجم كشته شود خون وى مباح دانسته و مدافع را مسئول خون او نمىدانند .
توجه به اين نكته ضرورى است كه فقهاء در امر دفاع فروعى را نيز بيان فرمودهاند كه ما آنها را مورد بررسى قرار مىدهيم .
ج - اقسام دفاع
1 - تجاوز به جان :
حضرت امام ( ره ) در مسأله دوم از بحث تجاوز به جان مىفرمايند :
اگر دزدى و يا غير دزدى به خانه كسى وارد شود و قصد قتل او را داشته باشد ، دفاع بر صاحب خانه واجب بوده و بايد از هر وسيله ممكن كه در اختيار دارد استفاده نمايد ، هر چند مهاجم كشته شود و تسليم در برابر او به هيچ وجه جايز نيست و دليل آن روايت هيثم است كه قبلًا نقل گرديد ؛ و اما اينكه تسليم در برابر او جايز نيست به خاطر اين است كه اگر بخواهد در برابر چنين كسى تسليم شود كشته