خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پس از آن وارثان آن حضرت ؛ مانند صحابه « 1 » و . . .
5 . جلال الدين سيوطى ( م 911 ق . ) ، از مفسران معروف اهل سنت ، در كتاب معروف خود « الاتقان فى علوم القرآن » پس از دلايل از قرآن و احاديث ، شواهد زيادى از علماى اسلامى دربارهء وجود تمام علوم در قرآن بيان مىكند .
او مىنويسد : « و من مىگويم كتاب عزيز خداوند بر هر چيزى مشتمل است ، اما انواع علوم ، هيچ باب و مسألهاى كه پايه و اصل باشد نيست مگر اين كه در قرآن بر آن دلالتى هست . » « 2 »
همچنين در كتاب ديگرش « الاكليل فى استنباط التنزيل » دلايل زيادى مىآورد كه قرآن مشتمل بر همهء علوم است . « 3 »
6 . محمد بن احمد اسكندرانى ( م 1306 ق . ) ، در كتاب « كشف الاسرار النورية » فيما يتعلق بالاجرام السماوية و الارضية و الحيوانات و النباتات و الجواهر المعدنية ، تلاش فراوانى براى اشارات علمى در قرآن نموده است . « 4 »
7 . سيد عبد الرحمن كواكبى ( م 1320 ق . ) ، صاحب كتاب « طبايع الاستبداد و مصارع الاستبعاد » بر اين باور است كه قرآن مشتمل بر علوم مختلف است و تلاش فراوانى نموده است تا اعجاز قرآن را در ابعاد مختلف علمى به اثبات برساند . « 5 »
8 . سر سيد احمد خان هندى ( م 1898 م . ) ، در تفسير خود به نام « تفسير القرآن و هو الهدى و الفرقان » با نوعى علم زدگى از غرب ، كوشيده است تا موازين اسلامى را با يافتههاى علم جديد انطباق دهد و حتى كالجى را با اين انديشه ، در سال 1875 ميلادى تأسيس نمود . « 6 »
هامش
( 1 ) الاتقان ، ج 2 / 396 ، نيز ر . ك : ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 2 / 352 .
( 2 ) ترجمهء الاتقان ، ج 2 / 403 .
( 3 ) ر . ك : ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 2 / 351 . سيوطى نيز در الاتقان براى مطالعه بيشتر به كتاب « الاكليل فى استنباط التنزيل » حواله مىدهد .
( 4 ) ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 2 / 365 .
( 5 ) همان .
( 6 ) ر . ك : حلبى ، تاريخ نهضتهاى دينى اسلامى معاصر 143 . نيز ر . ك : بهاء الدين خرمشاهى ، تفاسير جديد .