رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عن اللّه عزّ و جلّ » . « 1 »
3 . بررسى نكات ادبى
غير از بررسى واژگان هر آيه ، لازم است در نكات ادبى هر جمله نيز دقت شود ، چه بسا معناى كنايى و مجازى منظور باشد و بدين جهت شناخت نكات ادبى ؛ مانند مبتدا و خبر ، حال ، صفت و موصوف ، تمييز ، تقدير ، حذف ، تقديم و تأخير و . . . ضرورى است .
در اين مورد مىتوان به كتابهاى « املاء ما من به الرحمن العكبرى » ، « اعراب القرآن ، صرفه و نحوه ، محمود صافى » ، « البيان فى غريب اعراب القرآن ، ابو البركات بن انبارى » و « مجازات القرآن ، سيد رضى » مراجعه نمود .
نكته
يادآورى اين نكته ضرورى مىنمايد كه الفاظ و عبارتهاى هر آيه ممكن است يكى از حالتهاى زير داشته باشد :
الف . آيه ، نص صريح در بيان مقصود باشد .
ب . آيه ، ظهور در مطلبى داشته باشد كه براى عموم قابل فهم است .
ج . آيه ، مجمل و مبهم باشد .
نص و ظهور براى مخاطب و مفسر هر دو حجيت دارد و قابل استدلال است ، و دليل آن بناى عقلا بر اعتبار حجيت ظواهر و نص است ، و اگر كسى خلاف آن عمل كند او را سرزنش مىكنند ( مگر اين كه قرينهاى بر خلاف آن در ميان باشد ) .
قسم سوم ( مجمل و مبهم ) حجيت ندارد و قابل پيروى نيست ، و آيات متشابه نيز از همين قبيل است ، زيرا هدف گوينده در ظاهر روشن نيست و خود نياز به شرح و تفسير از جانب عالمان حقيقى ؛ يعنى ائمهء اطهار عليهم السّلام دارد .
4 . بررسى سياق
يكى از موارد مهم فهم آيات ، سياق آيات است ، زيرا گاهى يك آيه با آيات قبل و بعد و
هامش
( 1 ) التمهيد ، ج 2 / 253 .