سخنى درباره شادى و غم در غير انسان
نقلهاى فراوان و متواتر شيعى و سنّى به دست ما رسيدهاند كه نشان مىدهند - چنان كه در ماجراهاى پس از شهادت امام حسين عليه السلام در فصل « نشانههاى شهادت امام عليه السلام » گذشت - ماجراى سنگين شهادت ايشان ، تأثيراتى در عالم تكوين گذارده است . از اين رو امكان وقوع ، تأثيرات و خوارق عاداتى اينچنين در نظام طبيعت ، نه تنها با دليل عقلى قابل نفى نيستند ، بلكه بى ترديد ، در عالَم خارج ، واقع هم شدهاند .
روشن است كه شادى و غم و گريه و خنده در غير انسان ، همانند انسان نيست و اگر تحقّق پيدا كند ، مىتواند نوعى تأثير و تأثّر تكوينى و متناسب با همان پديدهها باشد .
در مورد حيوانات ، اين نكته را بايد اضافه كرد كه : بر اساس قرآن و احاديث ، حيوانات ، درك ويژهاى دارند . ماجراى هدهد و مورچگان در قرآن ، حكايت از درك بالاى حيوانات دارد . بنا بر اين ، درك و تأثّر آنها از ماجراى عظيم عاشورا نيز كاملًا امكانپذير است .