حجاز را روشن مىكند و موضوع آنها را مىتوان چنين دستهبندى كرد :
1 . موافقت با حجگزارى صاحبمنصبان و شاهزادگان قاجارى از سوى عثمانى و مدارا با آنان در طول مسير و فراهم كردن تسهيلات براى ايشان ( حدود سيزده سند ) ؛
2 . قرنطينه حجاج : بخشى از اسناد ياد شده ( حدود 10 سند ) به قرنطينه حجاج مربوط است كه زائران از اين موضوع كه انگيزه و دلايلى افزون بر امور بهداشتى و مراقبتى داشت ، شكايت مىكردند ؛
3 . بدرفتارى مردم مدينه و اغوات و مسئولان آن شهر با حجاج و زائران ايرانى و قتل و غارت آنان ( حدود دوازده سند ) . اغوات و ديگر صاحبمنصبان عثمانى در حرمين با برخورد نامناسب موجب تيرگى روابط مىشدند ؛
4 . درخواست نصب ضريح براى ائمه بقيع ( ع ) از سوى ايران و جواب عثمانى ( پنج سند ) ؛
5 . مخالفت با سفر سيد جمالالدين اسدآبادى به حجاز از سوى عثمانى ؛
6 . دعوت ابن سعود از ايران براى شركت در كنفرانس اسلامى و موضع عثمانى ؛
7 . رواج سكههاى ايرانى در حجاز ( حدود هفت سند ) ؛
8 . وضعيت راه جبل و تحريم عزيمت از آن ازسوى علماى شيعه ( حدود پنج سند ) ؛
9 . اجحاف كنسول جده در حق حجاج ؛
10 . پاسپورتها و تذكره حجاج ايرانى ؛
11 . حق گمرگى حجاج ايرانى ؛
12 . توجه به امنيت و رعايت حال حجاج ايرانى در مسير حج ؛
13 . غارت اموال حجاج ايرانى در شام ، خرپوت ، مورى ، حلب ، ايروان و ارزروم ؛
14 . لزوم توجه به امنيت حجاج و رفتار مناسب با آنان ؛
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: محمود سامانى
ص٢٢٠