« هر كه متابعت كند مرا ، او از من است و هر كه مرا نافرمانى كند ، تو بخشاينده و مهربانى . »
و نيز عيسى عليه السلام مىگفت :
إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
. « 1 » « اگر عذابشان كنى ، ايشان بندگان تواند و اگر بيامرزيشان ، تو عزيز و صوابكارى . »
اما نوح عليه السلام نسبت به قوم خود از سنگ هم سختتر است ؛ در آنجا كه مىگفت :
رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً
. « 2 » « پروردگارا ! در زمين كسى از كافران را باقى مگذار ! »
و يا مانند موسى عليه السلام كه مىگفت :
رَبَّنَا اطْمِسْ عَلى أَمْوالِهِمْ وَ اشْدُدْ عَلى قُلُوبِهِمْ فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ
. « 3 » « اى پرورگار ما ! ناپيدا كن نشان اموال ايشان . سخت كن دلهاى ايشان تا نيارند ايمان و تا ببينند عذاب دردناك را . »
آنگاه پيامبر فرمود :
« اى مسلمانان ! شما مردمى تهىدست و نادار هستيد ؛ بنابر اين ، از اين اسيرانْ عوضى بستانيد و آنها را آزاد كنيد . » « 4 » سخنان محمّد صلى الله عليه و آله نشانگر آن است كه او به خوبى از كمّ و كيف واكنشهاى اصلاحطلبانهء رهبران دينى آگاه بود ؛ با اين همه به عفو و گذشت روى آورد و فديه را
هامش
( 1 ) . مائده : 118
( 2 ) . نوح : 26
( 3 ) . يونس : 88
( 4 ) . حاكم نيشابورى ، « المستدرك » ، ج 3 ، ص 21 به نقل از ابوعبيده به روايت از عبداللَّه كه آن را صحيحالاسناد خوانده است . نيز نك : بيهقى ، « دلائلالنّبوه » ، ج 2 ، ص 301 كه اين روايت را از طريق عبيدةبن عبداللَّه آورده است . همچنين نك : على بن برهانالدّين حلبى ، « السّيرة الحلبيّه » ، ج 2 ، ص 447 . و رجوع كنيد به احمد بن حنبل ، « مسند » به نقل از عبيده و او از عبداللَّه . نيز : ابنكثير ، « السيرة النّبويه » ، ج 2 ، ص 458 به استناد احمد .